27 Ocak 2023

5 B├╝y├╝k Ki┼čilik ├ľzelli─či Nedir?

A├ž─▒kl─▒k, Vicdanl─▒l─▒k, D─▒┼čad├Ân├╝kl├╝k, Uyumluluk ve Nevrotiklik

├ça─čda┼č ki┼čilik psikologlar─▒ genellikle ki┼čili─čin be┼č temel boyutunu “B├╝y├╝k 5” olarak adland─▒r─▒rlar. Bu be┼č temel ki┼čilik ├Âzelli─či, d─▒┼ča d├Ân├╝kl├╝k, uyumluluk, a├ž─▒kl─▒k, vicdanl─▒l─▒k ve nevrotikliktir. D─▒┼ča d├Ân├╝kl├╝k sosyallik, uyumluluk nezakettir, a├ž─▒kl─▒k yarat─▒c─▒l─▒k ve entrikad─▒r, vicdanl─▒l─▒k d├╝┼č├╝ncelidir ve nevrotiklik genellikle ├╝z├╝nt├╝ veya duygusal dengesizlik i├žerir. Her bir ki┼čilik ├Âzelli─činin ne oldu─čunu ve bu ├Âzellikte y├╝ksek veya d├╝┼č├╝k puan alman─▒n ne anlama geldi─čini anlamak, ki┼čilik ├Âzellikleri testi yapmadan size kendi ki┼čili─činiz hakk─▒nda fikir verebilir. Ayr─▒ca, listedeki ki┼čilik ├Âzelliklerinin her biri i├žin s├╝reklili─čin neresine d├╝┼čt├╝klerine ba─čl─▒ olarak ba┼čkalar─▒n─▒ daha iyi anlaman─▒za yard─▒mc─▒ olabilir.

5 Ki┼čilik Modeli’nin Tarih├žesi

Ki┼čilik ├Âzellikleri teorileri, ki┼čilikte ka├ž temel ├Âzellik oldu─čunu belirlemek i├žin uzun zamand─▒r ├žal─▒┼čmaktad─▒r. ├ľnceki teoriler farkl─▒ say─▒da ├Âzellik ├Ânermi┼čtir. ├ľrne─čin, Gordon Allport’un listesi 4000 ki┼čilik ├Âzellik i├žermekte, Raymond Cattell 16 ki┼čilik fakt├Âr├╝ ├Ânermekte ve Hans Eysenck 3 fakt├Ârl├╝ bir teori ├Ânermektedir.

Bir├žok ara┼čt─▒rmac─▒, Cattell’in teorisinin ├žok karma┼č─▒k ve Eysenck’in teorisinin s─▒n─▒rl─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝nmektedir. Sonu├ž olarak, 5 B├╝y├╝k ki┼čilik ├Âzellikleri ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r ve ki┼čilik yap─▒s─▒n─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒lmaktad─▒r. Bir├žok ara┼čt─▒rmac─▒, bu teoriye g├Âre ki┼čilikte be┼č temel ├Âzellik oldu─čuna inanmaktad─▒r. Bu teori, DW Fiske’nin (1949) ara┼čt─▒rmas─▒yla ba┼člam─▒┼č ve daha sonra Norman (1967), Smith (1967), Goldberg (1981) ve McCrae ve Costa (1987) gibi di─čerleri taraf─▒ndan desteklenmi┼čtir.

5 B├╝y├╝k Ki┼čilik ├ľzellikleri Nelerdir?

A├ž─▒kl─▒k

A├ž─▒kl─▒k (deneyime a├ž─▒kl─▒k olarak da adland─▒r─▒l─▒r), be┼č ki┼čilik ├Âzelli─činden en ├žok hayal g├╝c├╝n├╝ ve i├žg├Âr├╝y├╝ vurgular. 1 A├ž─▒kl─▒k d├╝zeyi y├╝ksek olan insanlar, geni┼č bir ilgi alan─▒na sahip olma e─čilimindedir. D├╝nyay─▒ ve di─čer insanlar─▒ merak ederler ve yeni ┼čeyler ├Â─črenmeye ve yeni deneyimlerin tad─▒n─▒ ├ž─▒karmaya heveslidirler.

Bu ki┼čilik ├Âzelli─či y├╝ksek olan insanlar ayn─▒ zamanda daha macerac─▒ ve yarat─▒c─▒ olma e─čilimindedir . Tersine, bu ki┼čilik ├Âzelli─či d├╝┼č├╝k olan insanlar genellikle ├žok daha gelenekseldir ve soyut d├╝┼č├╝nme ile m├╝cadele edebilirler.

─░lginizi ├çekebilir:   Ya┼čanan tart─▒┼čmalar─▒ g├╝n bitmeden ├ž├Âz├╝n

D├╝r├╝stl├╝k

Ki┼čilik ├Âzelliklerinin her biri aras─▒nda vicdanl─▒l─▒k, y├╝ksek d├╝zeyde d├╝┼č├╝ncelilik, iyi d├╝rt├╝ kontrol├╝ ve hedefe y├Ânelik davran─▒┼člarla tan─▒mlanan bir ├Âzelliktir. 1 Son derece vicdanl─▒ insanlar organize olma ve ayr─▒nt─▒lara dikkat etme e─čilimindedir . ─░leriyi planlarlar, davran─▒┼člar─▒n─▒n ba┼čkalar─▒n─▒ nas─▒l etkiledi─čini d├╝┼č├╝n├╝rler ve teslim tarihlerine dikkat ederler.

Bu birincil ki┼čilik ├Âzelli─činde daha d├╝┼č├╝k puan alan biri, daha az yap─▒land─▒r─▒lm─▒┼č ve daha az organize olmu┼čtur. ─░┼čleri halletmeyi erteleyebilirler, bazen teslim tarihlerini tamamen ka├ž─▒rabilirler.

D─▒┼čad├Ân├╝kl├╝k

D─▒┼ča d├Ân├╝kl├╝k (veya d─▒┼ča d├Ân├╝kl├╝k), uyar─▒labilirlik, sosyallik, konu┼čkanl─▒k, giri┼čkenlik ve y├╝ksek miktarda duygusal ifade ile karakterize edilen bir ki┼čilik ├Âzelli─čidir. 1 D─▒┼čad├Ân├╝kl├╝─č├╝ y├╝ksek ki┼čiler d─▒┼ča d├Ân├╝kt├╝r ve sosyal durumlarda enerji kazanma e─čilimindedir. Ba┼čkalar─▒n─▒n yan─▒nda olmak, kendilerini enerjik ve heyecanl─▒ hissetmelerine yard─▒mc─▒ olur.

Bu ki┼čilik ├Âzelli─činde d├╝┼č├╝k olan veya i├že d├Ân├╝k insanlar daha ├žekingen olma e─čilimindedir. Sosyal ortamlarda harcayacak daha az enerjileri vard─▒r ve sosyal olaylar yorucu gelebilir. ─░├žed├Ân├╝kler, “yeniden ┼čarj olmak” i├žin genellikle bir s├╝re yaln─▒zl─▒k ve sessizli─če ihtiya├ž duyarlar.

Uyumluluk

Bu ki┼čilik ├Âzelli─či, g├╝ven, fedakarl─▒k , nezaket, ┼čefkat ve di─čer olumlu sosyal davran─▒┼člar gibi nitelikleri i├žerir . 1

Uyumluluk d├╝zeyi y├╝ksek olan insanlar daha i┼čbirlik├ži olma e─čilimindeyken, bu ki┼čilik ├Âzelli─či d├╝┼č├╝k olanlar daha rekabet├ži ve hatta bazen manip├╝latif olma e─čilimindedir.

Nevrotiklik

Nevrotiklik, ├╝z├╝nt├╝, karamsarl─▒k ve duygusal dengesizlik ile karakterize edilen bir ki┼čilik ├Âzelli─čidir. 1 Nevrotikli─či y├╝ksek olan bireyler, ruh hali dalgalanmalar─▒ , kayg─▒, sinirlilik ve ├╝z├╝nt├╝ ya┼čama e─čilimindedir. Bu ki┼čilik ├Âzelli─činde d├╝┼č├╝k olanlar, daha istikrarl─▒ ve duygusal olarak esnek olma e─čilimindedir .

Olumlu ki┼čilik ├Âzellikleri, sahip olunmas─▒ faydal─▒ olabilecek ├Âzelliklerdir. Bu ├Âzellikler, daha iyi bir insan olman─▒za yard─▒mc─▒ olabilir veya hayatta kar┼č─▒la┼čabilece─činiz zorluklarla ba┼ča ├ž─▒kman─▒z─▒ kolayla┼čt─▒rabilir.

─░lginizi ├çekebilir:   Bulimia Hastal─▒─č─▒ Nas─▒l Olu┼čur ?

Olumlu kabul edilen ki┼čilik ├Âzellikleri ┼čunlar─▒ i├žerir:

  • Uyarlanabilir
  • H─▒rsl─▒
  • D├╝┼č├╝nceli
  • kooperatif
  • Arkada┼č canl─▒s─▒
  • Zarif
  • M├╝tevaz─▒
  • anlay─▒┼čl─▒
  • Ama├ž
  • ─░yimser
  • Sayg─▒l─▒
  • ─░stikrarl─▒
  • Kapsaml─▒
  • ├žok y├Ânl├╝

Olumsuz Ki┼čilik ├ľzellikleri

Olumsuz ki┼čilik ├Âzellikleri, yard─▒mc─▒ olmaktan ├žok zararl─▒ olabilecek ├Âzelliklerdir. Bunlar sizi hayat─▒n─▒zda geride tutabilecek veya ba┼čkalar─▒yla ili┼čkilerinize zarar verebilecek ├Âzelliklerdir. (Ayr─▒ca ki┼čisel geli┼čim i├žin odaklanmak i├žin iyi ├Âzelliklerdir.) Negatif kategoriye giren ki┼čilik ├Âzellikleri ┼čunlar─▒ i├žerir:

  • Agresif
  • Kibirli
  • So─čuk
  • Aldat─▒c─▒
  • bencil
  • korumal─▒
  • ho┼čg├Âr├╝s├╝z
  • yarg─▒lay─▒c─▒
  • Kaprisli
  • ihmalkar
  • kendini be─čenmi┼č
  • Bencil
  • G├╝venilmez
  • geri ├žekildi