3 Şubat 2020

Yalan makineleri sadece filmlerde mi işe yarıyor?

Toplumda belli davranışların birinin yalan söylediğini gösterecek ipuçları olduğuna dair inançlar var. Mesela, konuşurken yalancıların göz teması kurmaktan çekinmeleri, gözlerini kırpıştırmaları veya huzursuz olmaları gibi… Bununla birlikte, son on yıldır araştırmacılar insanların yalanı algılama fikrine farklı bir açıdan yaklaşmaya çalışıyor. Psikologlar, önyargılar yerine, belirli görüşme yöntemleriyle, yalan söyleyenlerin yalanlarını ortaya çıkaracak şekilde yanıt vermelerini sağlamanın yollarını araştırıyor. Bunun daha umut vaat eden bir yaklaşım olduğunu düşünüyorlar, çünkü bu yaklaşımın yalan söyleyenlerle doğru söyleyenler arasındaki davranışsal farklılıkları belirginleştirdiğine inanıyorlar.
Bir insanın, yalan söyleme belirtileri olabilecek cevapları veya ifadeleri provoke etmek için nasıl sorgulanabileceğini saptamak buradaki en önemli nokta. Bu nedenle de stratejik sorular geliştirmenin gerçeği ortaya çıkarmada yardımcı olacağı düşünülüyor. 2003 yılında DePaulo ve meslektaşlarının özetlediği 120 davranış çalışmasına göre, yalancıların daha gergin göründüğü, hikâyelerinin canlılık göstermediği ve genellikle dürüst açıklamalarda yer alacak ayrıntılara yer vermedikleri sonucuna varıldı.

DePaulo analiz ettiği başka çalışmalardan da kişilerin yalanı, doğrudan %54 oranında ayırt edebildikleri sonucunu çıkardı. Sonuç olarak, tüm bunların kesin olarak karşınızdaki kişinin yalan söylediğini anlamak için yeterli olmadığı ve sadece ipuçları olarak değerlendirilmesi gerektiği konusunda uzmanlar hem fikir. Hatta polisler, hakimler ve psikologlar gibi yalancılara sıkça rastlayanların bile bir yalancıyı bu özelliklere bakarak tanımakta zorluk çekebileceği söyleniyor. Bir insanın gerçeği söyleyip söylemediğini tespit eden yalan makineleri de yıllardır bazı ülkelerde kullanılıyor. Yalan makineleri deri iletkenliği ve nabız gibi çeşitli biyolojik göstergeleri ölçerek yalan söylenip söylenmediğini tespit edebiliyor. Avusturya’daki Graz Üniversitesinden Gestalt (bilişsel süreçler içerisinde özellikle “algı” ve “algısal örgütlenme” konularında yoğunlaşmış psikoloji teorisi) psikoloğu Vittorio Benussi, 1910’ların başlarında solunumu temel alan bir yalan makinesi modeli geliştirmiş. Bu makineler icat edilmelerinden bugüne gelişme kaydetmiş olsalar da güvenilirlikleri hâlâ tartışmalı.

İlginizi Çekebilir:   Genelleştirilmiş Korku Bozukluğu Nedir?

Yalan makinası yanılır mı?

Diğer yandan, yalan makineleri sık sık yanılsa da, pek çok uzmana göre yalan makinesi kullanmak yalan söylenildiğinin şans eseri anlaşılmasına göre daha iyi bir alternatif. Yalana kimler daha eğilimli Güvensiz, kaygılı bağlanma (reddedilmek ve terk edilmekten korkan ki?iler) veya kaçınmacı bağlanma (temel korku ve kaygıları ile acı verici düşüncelerini saklayan, olumsuz özelliklerini fark etmeyen ve bu özellikleri başkalarına yansıtan) eğiliminde olanlar ile eleştirilmekten ve reddedilmekten korkanların yalana başvurma ihtimalleri daha yüksek.

Günlük yaşantımızda nadiren de olsa, küçük de olsa, beyaz bile olsa yalan söylüyoruz. Yalan söylemek bir yandan vicdanımızı rahatsız edebilir ama diğer yandan sağlığımıza da olumsuz etkileri var -özellikle de beyin sağlığımıza! Hele bir de patolojik yalan söyleme sorununa sahipseniz o zaman işiniz daha da zor. Aman dikkat! Yalan Patolojik Hâle Gelirse Yalan söyleme hangi noktada patolojik hâle geliyor? Patolojik yalancılık (mitomani), bireyin yalan söylemeyi alışkanlık hâline getirerek hastalık derecesinde olan kronik bir davranıştır.

Psikiyatrist Dr. Cosmo Hallstrom, sürekli yalan söylemenin psikopati, sosyopati veya sınırda (borderline) kişilik bozukluğu gibi derin oturmuş bir kişilik probleminin işareti olabileceğini söylüyor. Bazı patolojik yalancılar kendi önemlerini abartmak için durmaksızın yalan söylerken, diğerleri hayatlarındaki zorluklarla mücadele etmek için yalan söylüyor. Her iki şekilde de, Dr. Hallstrom, genellikle altta yatan nedenin derinlemesine incelenmesi, uygun bir terapistten yardım alınarak bireyin tedavi edilmesi için ciddi çalışmalar yapılması gerektiğini söylüyor.

Uzmanlar patolojik yalan söylemekten kurtulmanın zaman alacağını söylüyor ve bazı önerilerlerde bulunuyorlar: “Kendinize, daha dürüst olmak istediğinizi ve yalanlarınızı azaltmak için bilinçli bir çaba gösterdiğinizi söyleyin” ve “Bir soruya cevap vermeden önce iki kez düşünün.” Ayrıca patolojik yalanları kontrol etmek için gerçeğe değer veren insanlarla zaman geçirmenin ve gerçeği duymayı tercih eden ve sizi gerçeği anlatmaya teşvik eden arkadaşlara sahip olmanın gerçekten motive edici olduğu söyleniyor.

İlginizi Çekebilir:   Bilime göre yalan. Bilim yalan hakkında ne diyor.

Bir cevap yazın

Somatoform bozukluklar nasıl meydana gelir?

Somatoform bozukluklar kavramı, çeşitli ruhsal hastalıklardan oluşan bir grubu ifade eder. Belirleyici özelliklerinden biri, belirsiz bedensel rahatsızlıklardır. „Belirsiz“ kelimesi, muayeneye...

Kapat