6 Ocak 2021

Sosyal Fobi Terapisi (├ľrnekleri Vakalar)

Sosyal Fobi Terapisi

Bu yaz─▒,┬á┬áÔÇťSosyal FobiÔÇŁ┬áile ilgili┬á ├žal─▒┼čmalar─▒ma dayal─▒ g├Âzlem ve deneyimlerimi i├žermektedir.┬á├ľncelikli olarak ÔÇťsosyal fobi nedir? ne de─čildir?ÔÇŁ gibi konulara de─činmeye gerek olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorum. ├ç├╝nk├╝ ┬ábu problemle m├╝cadele eden bireylerin sosyal fobi hakk─▒nda internette ├žok├ža ara┼čt─▒rma yaparak, bolca yaz─▒ okuduklar─▒ biliyorum. Hatta bu bireylerin olu┼čturduklar─▒ facebook gruplar─▒, forumlar, ve ├že┼čitli payla┼č─▒m platformlar─▒ gittik├že yayg─▒nla┼čmaktad─▒r. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda do─črudan tedavi s├╝recine ili┼čkin bilgiler vererek devam etmenin daha faydal─▒ olaca─č─▒ kan─▒s─▒nday─▒m.


 
ÔÇťSosyal FobiÔÇŁ ┬átedavisine y├Ânelik,┬á internetteki yaz─▒lar─▒n genelinde pek ├žok uzman taraf─▒ndan bili┼čsel davran─▒┼č├ž─▒ terapiler tavsiye edilmektedir. Ancak kendi dan─▒┼čanlar─▒mdan edindi─čim bilgiler do─črultusunda bili┼čsel davran─▒┼č├ž─▒ terapilerin hafif d├╝zeydeki sosyal fobi vakalar─▒nda ve ergenlerde etkili oldu─čunu; orta – a─č─▒r d├╝zeydeki vakalarda ve yeti┼čkinlerde genellikle i┼če yaramad─▒─č─▒n─▒ defalarca tecr├╝be etmi┼č bulunmaktay─▒m. Bu bilgi, klini─čimize gelmeden ├Ânce en az bir psikolo─ča gitmi┼č pek ├žok sosyal fobi vakas─▒ birey taraf─▒ndan da taraf─▒ma bildirilmi┼čtir.
 
├ľRNEK VAKA1 :┬á36 ya┼č─▒nda, erkek, ┬áorta d├╝zeyde sosyal fobi problemi olan bir dan─▒┼čan─▒ma daha ├Ânce gitti─či ┬ápsikolog taraf─▒ndan bili┼čsel-davran─▒┼č├ž─▒ terapi uygulanm─▒┼čt─▒. Kendisine bu terapiden yarar g├Âr├╝p g├Ârmedi─čini sordu─čumda aynen ┼ču cevab─▒ verdi:
ÔÇťHocam ben kalabal─▒─ča girmekten, toplu ta┼č─▒ma ara├žlar─▒nda seyahat etmekten korkuyorum. Daha ├Ânce gitti─čim uzman, bana ilk seansta ┼č├Âyle bir tavsiyede bulundu: ÔÇťBuradan ├ž─▒kt─▒─č─▒nda taksi ile eve git. Ertesi g├╝n dolmu┼ča bin. 3. g├╝n otob├╝se, 4. g├╝n metrob├╝se, 5. g├╝n metroya, 6. g├╝n marmarayaÔÇŽ bu ┼čekilde a┼čamal─▒ olarak korkunun ├╝zerine git.ÔÇŁ
Davran─▒┼č├ž─▒ terapilerde ÔÇťsistematik duyars─▒zla┼čt─▒rmaÔÇŁ ad─▒ verilen bu y├Ântem dan─▒┼čan─▒m─▒za tavsiye edilmi┼čti. Ancak dan─▒┼čan─▒m─▒z bu tavsiyeyi zaten kendisinin de bildi─čini, daha ├Ânce de uygulad─▒─č─▒n─▒ ve bir fayda g├Âremedi─čini anlatt─▒. Bu tarz y├Ântemler tavsiye edilmesini ├žok sa├žma buldu─čunu, hatta bu olaydan sonra psikologlara olan inanc─▒n─▒ kaybetti─čini belirtti.
 
├ľRNEK VAKA 2:┬á┬á24 ya┼č─▒ndaki (kad─▒n) ┬ábir ba┼čka dan─▒┼čan─▒ma ise yine daha ├Ânce gitti─či uzman taraf─▒ndan bili┼čsel davran─▒┼č├ž─▒ terapi uygulanm─▒┼čt─▒. Ayn─▒ ┼čekilde ald─▒─č─▒ bu terapi ile ilgili olarak kendisinden bilgiler edindim. Uygulanan bili┼čsel y├Ântemler ba─člam─▒nda kendisine ÔÇťolumsuz otomatik d├╝┼č├╝ncelerÔÇŁ anlat─▒lm─▒┼č, bu olumuz otomatik d├╝┼č├╝nlerin hangilerini kulland─▒─č─▒ tespit edilerek dan─▒┼čan bu konuda bilgilendirilmi┼čti. ┬áDaha sonra bu olumsuz otomatik d├╝┼č├╝nceleri nerelerde ve nas─▒l kulland─▒─č─▒n─▒ fark etmesini sa─člayacak ├Âdevler verilmi┼čti. Ancak dan─▒┼čan ÔÇťbu tarz bir fark─▒ndal─▒─č─▒n ba┼čta kendisine iyi geldi─čini fakat problemini ├ž├Âzmedi─činiÔÇŁ s├Âyledi.
Buna benzer pek ├žok vakada dan─▒┼čanlar genellikle ayn─▒ cevab─▒ vermektedirler: ÔÇťTamam bunlar─▒ biliyoruz ama bilmenin bir faydas─▒ olmuyor.ÔÇŁ
 

─░lginizi ├çekebilir:   Wilhelm Schmid - Mutsuz Olmak


Olumsuz otomatik d├╝┼č├╝ncelere birka├ž ├Ârnek:

  1. Felaketle┼čtirme: Topluluk ├Ân├╝nde konu┼čurken sa├žmalarsam herkes benimle dalga ge├žer.
  2. Se├žici Alg─▒lama: Ders anlat─▒rken arka s─▒rada oturan iki ├Â─črenci dersi dinlemedi, ben ba┼čar─▒s─▒z bir ├Â─čretmenim.
  3. Ki┼čiselle┼čtirme: Derse bir ├Â─črencinin sorusuna cevap verirken ba┼čka iki ├Â─črenci birbirleri ile konu┼čup g├╝l├╝yorlard─▒. Kesin benim s├Âyledi─čimi aptalca buldular ve bana g├╝ld├╝ler.
  4. Ya hep, ya hi├ž tarz─▒ d├╝┼č├╝nme: Topluluk ├Ân├╝nde konu┼čurken ya m├╝kemmel bir konu┼čma yapmal─▒y─▒m, ya da susmal─▒y─▒m.

Bili┼čsel-davran─▒┼č├ž─▒ terapiler ad─▒ndan da anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere bireyin d├╝┼č├╝nce ve davran─▒┼člar─▒na odaklanarak bunlar─▒ de─či┼čtirmeye ├žal─▒┼č─▒rlar. Ancak ki┼činin neden b├Âyle bir d├╝┼č├╝nceye veya davran─▒┼ča sahip oldu─čunu ve bunun alt─▒nda yatan dinamikleri ├žok fazla dikkate almazlar. Bu y├╝zden de  y├╝zeysel kal─▒rlar.  ÔÇťBirey ne ya┼čam─▒┼č da bu olumsuz otomatik d├╝┼č├╝nceleri kullanmaya ba┼člam─▒┼č?ÔÇŁ sorusunu soran ve problemin k├Âkenine inen terapi y├Ântemlerine ise ÔÇťpsikodinamik terapilerÔÇŁ ad─▒ verilir.

Bundan 20-30 y─▒l kadar ├Ânce bili┼čsel-davran─▒┼č├ž─▒ terapiler  g├╝n├╝m├╝ze oranla daha etkiliydi. ├ç├╝nk├╝ bilgiye ula┼čma konusunda imkanlar bu g├╝nk├╝ kadar geli┼čmi┼č de─čildi. G├╝n├╝m├╝zde internet sayesinde bireyler her konuda bilgiye ula┼čabiliyorlar. Hakeza son y─▒llarda bas─▒lm─▒┼č ├žok say─▒da ki┼čisel geli┼čim kitab─▒ sayesinde psikolojik problem ya┼čayan bireyler bir├žok konuda bili┼čsel davran─▒┼č├ž─▒ tekniklere hakimler. ├ľrne─čin, benim de be─čenerek okudu─čum ÔÇť─░yi HissetmekÔÇŁ adl─▒ bili┼čsel davran─▒┼č├ž─▒ terapi tekniklerini anlatan kitab─▒ okuyarak gelen, ancak probleminde bir ilerleme kaydedemeyen pek ├žok dan─▒┼čanla kar┼č─▒la┼čt─▒m.

─░┼čte bu sebepledir ki son y─▒llarda d├╝nyadaki terapi ekolleri d├╝┼č├╝nce ve davran─▒┼člardan ziyade duygulara odaklanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Duygular─▒n k├Âkeninde ise ├žocukluk ya┼čant─▒lar─▒  ve ilk nesne ili┼čkileri dedi─čimiz anne-baba ili┼čkileri yer almaktad─▒r. Duygularla ve ge├žmi┼č ya┼čant─▒larla ├žal─▒┼čan psikodinamik (psikanalitik) terapiler ┼ču soruyu sorar:
ÔÇťBireyin hangi ge├žmi┼č ya┼čant─▒lar─▒ bu problemle bo─ču┼čmas─▒na neden oluyor?ÔÇŁ

Psikodinamik terapilerde sosyal fobi ┼čikayeti ile gelen bir dan─▒┼čan─▒n ├Âncelikle ki┼čilik yap─▒lanmas─▒nda bir hasar olup olmad─▒─č─▒ incelenir. ├ľrne─čin baz─▒ narsisistik ki┼čilik yap─▒lar─▒ (gizli narsisizm) incinmeye ve k─▒r─▒lmaya kar┼č─▒ o kadar ├žok hassast─▒r ki, b├Âyle birisi i├žin incinme ve k─▒r─▒lmadan korunabilmenin tek yolu kendisini toplumdan soyutlamakt─▒r. ┼×izoid ki┼čilik bozuklu─ču olan bireyler ise yak─▒n ili┼čkiye girdiklerinde kar┼č─▒s─▒ndaki taraf─▒ndan yutulaca─č─▒, s├Âm├╝r├╝lece─či kayg─▒s─▒n─▒ ya┼čad─▒klar─▒ndan ÔÇťgeri ├žekilme, uzak durmaÔÇŁ e─čilimi g├Âsterirler.  Sosyal fobi semptomuyla gelen bir dan─▒┼čan─▒n ki┼čilik yap─▒lanmas─▒nda bir hasar varsa bununla ilgili uzun d├Ânemli, ki┼čilik y├Ânelimli dinamik psikoterapiler uygulanarak ├žal─▒┼č─▒l─▒r.

Daha nevrotik d├╝zeydeki ÔÇťsosyal fobiÔÇŁ ┼čikayetiyle gelen dan─▒┼čanlar─▒ma ├Âncelikle ÔÇťsosyal fobinin ne oldu─čunu bilmedi─čimi,ÔÇŁ  s├Âyleyerek  bana tarif etmelerini isterim. Tarif etmeye ba┼člad─▒klar─▒nda ├žo─ču zaman temeldeki duygunun ÔÇťutan├ž ve utand─▒r─▒lmakÔÇŁ oldu─ču dikkatimi ├žeker. Daha sonra yava┼č yava┼č ge├žmi┼čteki utan├ž duydu─ču,  a┼ča─č─▒land─▒─č─▒, de─čersiz hissettirildi─či an─▒lar konu┼čulmaya ba┼član─▒r. Ba┼čta hafif duygu y├╝k├╝  ta┼č─▒yan an─▒lar gelir. ─░lerleyen seanslarda ki┼činin kendisinden bile saklad─▒─č─▒, y─▒llarca bast─▒rd─▒─č─▒ an─▒lar ortaya ├ž─▒kmaya ba┼člar. Kimi dan─▒┼čanlar seansta o kadar yo─čun bir duygu bo┼čalmas─▒ ya┼čar ki: ÔÇťben bu olay─▒n beni bu kadar ├žok etkileyece─čini tahmin bile etmemi┼čtim.ÔÇŁ ifadesini kullan─▒rlar.

Baz─▒ dan─▒┼čanlar ilk seanslarda ge├žmi┼člerinde bir problem olmad─▒─č─▒n─▒, ├žok iyi bir ├žocukluk ya┼čad─▒klar─▒n─▒ s├Âylerler. Oysa ki HER ─░NSANIN SIRLARI  VARDIR. Sorunun ana  kayna─č─▒ da ├žo─ču zaman ├Ânemsiz g├Âr├╝lerek has─▒ralt─▒ edilen bu s─▒rlard─▒r. ÔÇť─░lkokul ├Â─čretmeninin att─▒─č─▒ bir tokat, baban─▒n  fakirli─činden duyulan utan├ž, tutucu bir ailenin ├žocu─čunun ya┼čad─▒─č─▒ cinsel deneyim, kimseye anlat─▒lamam─▒┼č bir hata, ├žocuklukta hemcinsle oynanan cinsel oyunlar, tacizler, travmalar ve daha binlerce ├Ârnek sosyal fobinin olu┼čumda etki eden ├žocukluk ya┼čant─▒lar─▒ olabilir.

Problemden etkilenme d├╝zeyi de ki┼čiye g├Âre de─či┼čir. ├ľrne─čin ilkokulda ├Â─čretmeninden tokat yemek bir├žok insan i├žin g├╝l├╝n├╝p ge├žilecek bir an─▒ olarak de─čerlendirilebilirken, baz─▒ insanlar i├žin ├žok yo─čun bir utan├ž ve a┼ča─č─▒lanma travmas─▒ olu┼čturabilir. ┼×airin dedi─či gibi ÔÇťHerkesin u├žurumu kendine derindir.ÔÇŁ

Dan─▒┼čanlar bu ya┼čant─▒lar─▒ anlatt─▒klar─▒nda ├Âncelikle ├žok yo─čun bir duygu bo┼čalmas─▒ ya┼čarlar. Daha sonra bu s─▒rlar─▒ bir ba┼čkas─▒ ile payla┼čt─▒klar─▒nda bir ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒ bilin├žd─▒┼č─▒ zihinleri idrak eder. Burada acemi bir terapistin k├╝├ž├╝k bir ┼ča┼čk─▒nl─▒k ifadesi bile bireyde yeniden  travma yaratabilir. Dolay─▒s─▒yla ki┼či, en derin utan├ž duygusunu terapist ile payla┼č─▒p a┼ča─č─▒lanmad─▒─č─▒n─▒, ele┼čtirilmedi─čini g├Ârd├╝─č├╝nde de─či┼čimin ilk ad─▒m─▒ ba┼člar. Beyin yeniden yap─▒lanmaya, yeni n├Âronal ba─člar olu┼čmaya ba┼člar. Duygular─▒n bo┼čalmas─▒ neticesinde amigdalan─▒n  ate┼členme potansiyeli azal─▒r. Bu durum  sosyal a├ž─▒dan tehlikeli olabilecek bir durumla kar┼č─▒la┼čan ki┼činin daha sakin kalabilmesini sa─člar.

Baz─▒ dan─▒┼čanlarda duygular ile yeterince ├žal─▒┼č─▒ld─▒ktan sonra ÔÇťimajinasyon ├žal─▒┼čmas─▒, emdrÔÇŁ gibi bili┼čsel davran─▒┼č├ž─▒ teknikler ilerleyen safhalarda terapiye entegre edilebilir. Ancak sosyal fobi vakalar─▒nda  psikoteapinin  ana aya─č─▒ duygular ve ge├žmi┼č ya┼čant─▒lar olmal─▒d─▒r. Bu entegrasyonu ┼ču ┼čekilde bir metaforla tan─▒mlamak yanl─▒┼č olmaz: ÔÇťPsikodinamik terapiler kaba temizlik, bili┼čsel davran─▒┼č├ž─▒ terapiler ise ince temizliktir.ÔÇŁ

Son olarak psikoterapi s├╝recinin ne kadar s├╝rece─či, problemin ka├ž seansta iyile┼čece─či ile ilgili baz─▒ uzmanlarca verilen ÔÇťnetÔÇŁ bilgiler  de son derece afaki ve dayanaks─▒zd─▒r. ├ç├╝nk├╝ psikoterapi bir arkeolojik kaz─▒d─▒r. Bu kaz─▒dan neler ├ž─▒kaca─č─▒ ├Ânceden bilinemez. Bununla ilgili tahminde bulunabilmek  i├žin bireyi birka├ž seans tan─▒mak gerekir. Bu a├ž─▒dan bak─▒ld─▒─č─▒nda iyile┼čme birka├ž seansla bir  y─▒l aras─▒nda de─či┼čebilir.

Mustafa G├ľDE┼×
Klinik Psikolog

─░lginizi ├çekebilir:   Psikoterapi Hakk─▒nda Yanl─▒┼č Bilinenler

Bir cevap yaz─▒n