15 ┼×ubat 2021

Netflix ve E┼čcinsellik

LondraÔÇÖda doktora yapan Abdullah isimli bir arkada┼č─▒m var. Ne zaman yan yana gelsek, Netflix gibi dizi platformlar─▒ ├╝zerinden topluma e┼čcinselli─čin a┼č─▒land─▒─č─▒n─▒, d├╝nyada bununla ilgili ciddi bir lobi ├žal─▒┼čmas─▒ y├╝r├╝t├╝ld├╝─č├╝n├╝ s├Âyler.

Ben de ÔÇťTasvip etmesek bile bunlar toplumda var olan ger├žeklikler ve sinema da toplumun aynas─▒ oldu─ču i├žin bunlar─▒ yans─▒tmas─▒ gayet normalÔÇŁ deyip onu komploculukla su├žlard─▒m.

Fakat son zamanlarda NetflixÔÇÖin neredeyse her i├žeri─činde e┼čcinselli─čin ├Âzellikle i┼členmeye ba┼članmas─▒n─▒ g├Ârmem ve baz─▒ dizilerde hi├ž ilgisi olmad─▒─č─▒ halde ├Âzel olarak bu sahnelerin yerle┼čtirildi─čini fark etmemle benim de fikirlerim de─či┼čiyordu.

├ťstelik sadece e┼čcinsellik de─čil, toplumun asla onaylamayaca─č─▒ baz─▒ davran─▒┼člar─▒n da sinema ve sosyal medya platformlar─▒ ├╝zerinden normalle┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒ rahatl─▒kla g├Âzlemleyebiliyordunuz.

Dikkatimi ├žeken iki sahne vard─▒. NetflixÔÇÖin en pop├╝ler iki farkl─▒ dizisinde ge├žen bu sahneleri size de aktarmak istiyorum. 

─░lki ÔÇśThe SpyÔÇÖ dizisinden: Dizinin ikinci b├Âl├╝m├╝nde Eli ve Julia bilgi payla┼č─▒m─▒ i├žin bulu┼čur. Fakat tam o s─▒rada bir el├žilik ├žal─▒┼čan─▒ onlar─▒ izliyordur.

Julia adam─▒ fark edince Eli ile birlikte adam─▒n pe┼čine verirler. A─ča├žl─▒k bir alanda kovalamaca s├╝rerken, ka├žan adam aniden ├Âp├╝┼čen iki erke─če ├žarpar.

─░ki e┼čcinsel bireyin ├Âp├╝┼čt├╝─č├╝ sahne tam iki saniye s├╝rm├╝┼čt├╝ ve asl─▒nda dizide hi├ž olmasa da olacak ve filmin b├╝t├╝nl├╝─č├╝ne hi├ž katk─▒s─▒ olmayan bir sahneydi.

Fakat ├Âzel olarak yerle┼čtirilmi┼č bir sahne hissini ├žok rahat ┼čekilde alabiliyordunuz.  

─░kincisi ise La Case De PapelÔÇÖden: Dizide e┼čcinsel ili┼čki t├╝r├╝ zaten olabildi─čince fazla i┼členiyor; fakat dizinin son sezonunun 7. b├Âl├╝m├╝nde bir sahne ├Âzellikle dikkat ├žekiciydi.

Denver, MonicaÔÇÖya (Stocholm) ┼čunlar─▒ s├Âyl├╝yordu:

Rio ile birlikte olmaya ihtiyac─▒n varsa s─▒k─▒nt─▒ ├ž─▒karmayaca─č─▒m─▒ bilmeni istiyorum.

Biliyorsunuz Denver, MonicaÔÇÖya a┼č─▒k olmu┼č ve EndonezyaÔÇÖda aile olmu┼čtular.

Fakat dizinin yeni sezonunda, Denver sevdi─či kad─▒n─▒n mutlu olmas─▒n─▒ sa─člamak gibi masum bir bahanenin alt─▒na s─▒─č─▒narak, sevdi─či kad─▒n─▒n ba┼čka erkekle olmas─▒na izin veriyordu. 

Bu ve bunun gibi onlarca sahne bulunuyor NetflixÔÇÖte. Platformda e┼čcinsel bir sahnenin olmad─▒─č─▒ ve toplumsal normlar─▒n baltalanmad─▒─č─▒ bir i├žerik bulmak neredeyse imkans─▒z gibi.

├ľyle i├žerikler var ki asla onaylanmayacak davran─▒┼člar i├žeriyor ve bunlar masumla┼čt─▒r─▒l─▒yordu.

Okulda alkol alan ve kumar oynatan ├Â─črencilerin, farkl─▒ olduklar─▒ i├žin d─▒┼čland─▒─č─▒ temalar─▒ bile basit birer konuymu┼č gibi i┼členebiliyordu (A┼čk 101).

Bu sahnelerle belki hi├žbirimiz kendi karakterimizden ├Âd├╝n vermeyece─čiz fakat bir s├╝re sonra, hi├žbir ┼čekilde onay vermeyece─čimiz bu davran─▒┼člar─▒ normal kar┼č─▒lamaya ba┼člayaca─č─▒z. 

─░lginizi ├çekebilir:   ─░nsanlara mutlu olmay─▒ ├Â─čretebilir misiniz?

Asl─▒nda sinema ve medyan─▒n alg─▒ y├Ânetimindeki rol├╝ uzun y─▒llard─▒r i┼členen bir konu ve sekt├Âr├╝n toplumu de─či┼čtirici g├╝c├╝ herkes taraf─▒ndan biliniyor.  

Mesela Amerika, y─▒llarca sinema sekt├Âr├╝ sayesinde hem kendi halk─▒n─▒, hem de d├╝nya halklar─▒n─▒ y├Ânlendirdi. Yapt─▒─č─▒ onca haks─▒zl─▒─č─▒, zulm├╝ ├Ârtbas etti.

Holywood sayesinde zihnimizde tanr─▒sal bir Amerika alg─▒s─▒ olu┼čtu. Konu y─▒llarca akademisyenler taraf─▒ndan i┼člendi ve toplumun g├Ârsel materyallere kar┼č─▒ dikkatli olmas─▒ istendi.

Fakat alg─▒ yarat─▒m s├╝reci h─▒z kesmeden t├╝m d├╝nyada devam etti ve toplumlar medya arac─▒l─▒─č─▒yla y├Ânlendirildi. Noam Chomsky, buna ÔÇśr─▒zan─▒n imalat─▒ÔÇÖ diyordu.

Bu i┼čin bir de T├╝rkiye aya─č─▒ bulunuyor. Netflix dizilerine a┼čina olan ve neredeyse platformun her dizisini takip eden b├╝y├╝k bir kitle yava┼č yava┼č toplumsal de─čerlerle uyu┼čmayacak ├žo─ču ┼čeyi kabullenmese bile normal kar┼č─▒lamaya ba┼člad─▒.

Platformdaki T├╝rk yap─▒m─▒ dizilerde hen├╝z e┼čcinsel i├žeriklere yer verilmedi; fakat ├Ân├╝m├╝zdeki y─▒llarda bunlarla kar┼č─▒la┼čmam─▒z da olduk├ža olas─▒. 

T├╝rkiyeÔÇÖde e┼čcinselli─čin normalle┼čtirilmesi daha ├žok Instagram gibi sosyal medya platformlar─▒ ├╝zerinden yap─▒l─▒yor.

Ve milyonlar─▒ bulan takip├ži say─▒lar─▒na ula┼čm─▒┼č fenomenler durmadan ya┼čad─▒klar─▒ ┼ča┼čaal─▒ hayat─▒ toplumun g├Âz├╝n├╝n i├žine sokuyor. 

─░ki y─▒l ├Ânceydi. Bir arkada┼č─▒m InstagramÔÇÖdan birini g├Âsterip baksana bu k─▒z g├╝zel mi diye sormu┼čtu. Bak─▒p, “G├╝zel k─▒z” demi┼čtim; fakat arkada┼č─▒m “Bu ki┼či k─▒z de─čil” dedi─činde ├žok ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒m.

Ad─▒ Selin Ci─čerci (2,5 milyon takip├žisi var) olan ve cinsiyet de─či┼čtiren bir sosyal medya fenomeniydi.

─░lk kez o zaman g├Ârm├╝┼čt├╝m bu ki┼čileri. O zamana kadar da hi├ž duymam─▒┼čt─▒m isimlerini.

Sonra ba┼čka isimler daha vard─▒. Kerimcan Durmaz (3,1 milyon takip├ži), Murat ├ľv├╝├ž (2,4 milyon takip├ži), Caner ├çal─▒┼č─▒r (1 milyon) gibi isimler.

├ťstelik bunlar─▒n takip├ži say─▒lar─▒ milyonlar─▒ buluyor. Baz─▒lar─▒ ilgin├ž bir ┼čekilde kendini topluma kabul ettirebilmek i├žin milli ve dini de─čerleri olabildi─čince fazla kullan─▒yor.

T─▒pk─▒ bir yard─▒m kurulu┼ču gibi ihtiya├ž sahiplerine ayni ve nakdi yard─▒mlarda bulunuyor, ├Â─črencilere burs veriyorlar. Ve yapt─▒klar─▒n─▒ duyurarak toplumda kabul g├Ârmeye ├žal─▒┼č─▒yorlar. 

Dikkat ├žeken bir di─čer konu da bir├žok fenomenin kapal─▒ ve muhafazakar ailelerden geldi─čini bast─▒rarak s├Âylemesiydi.

├ço─ču fenomen, ba┼čta ailelerinin bu duruma kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒, fakat belli bir s├╝re sonra ailelerinin ve arkada┼č ├ževrelerinin kendilerini kabullenip sayg─▒ duymaya ba┼člad─▒klar─▒n─▒ belirtiyordu.

Hatta baz─▒lar─▒, ailelerinin kendilerine y├Ânelik destek mesajlar─▒n─▒ sosyal medya hesaplar─▒ndan payla┼č─▒yordu. 

─░lginizi ├çekebilir:   Salg─▒nda Ergen Ruh Sa─čl─▒─č─▒

Bu g├Âr├╝nt├╝lerle acaba alt metinde ┼ču mesaj m─▒ iletilmek isteniyor diye d├╝┼č├╝n├╝yor insan: 

Evet, ba┼čta tepki al─▒yorsunuz; ama elde etti─činiz t├╝m ba┼čar─▒lar ald─▒─č─▒n─▒z tepkilere son veriyor. Bir s├╝re sonra ─▒┼č─▒lt─▒l─▒ bir hayat sizi bekliyor ve toplum sizi onaylamak hatta sayg─▒ g├Âstermek zorunda kal─▒yor. 

┼×unu s├Âyleyebilirsiniz;

“Adamlar kendi halinde ya┼č─▒yor. Instagram ile de hem para kazan─▒yor hem de g├╝zel anlar─▒n─▒ payla┼č─▒yorlar. Onlar sayesinde insanlar g├╝l├╝yor, mutlu oluyor. B├╝y├╝t├╝lecek ne var?”

Fakat durum bu kadar masum de─čil. 

Tam bir haftad─▒r e┼čcinsellerin ruhsal ve psikolojik durumunu anlamak i├žin onlarla yap─▒lan r├Âportajlar─▒ okuyup dinlemeye ├žal─▒┼č─▒yorum.

─░├žindeki Sen diye bir YouTube hesab─▒na konu┼čan Tamer Karag├╝l isimli bir e┼čcinsel, sunucunun ÔÇť─░├žinde e┼čcinsellik olmayan birisi ├Âzenerek e┼čcinsel olabilir miÔÇŁ sorusuna tam olarak ┼ču cevab─▒ veriyordu:

Bunu yapan g├Ârd├╝m. Baz─▒ ki┼čiler Kerimcan Durmaz, Caner ├çal─▒┼č─▒r, Samet La├žinaÔÇÖy─▒ o kadar ├žok seviyor ki; onun giydi─či g├Âmle─či giymek istiyor, onun gibi konu┼čmaya ba┼čl─▒yor, tamamen ├Âzenerek, kendini ├Âyle g├Ârerek ve karakterini benimseyerek ├Âyle davran─▒yor. Ben bunu g├Ârd├╝m ve sen bu de─čilsin dedim. E┼čcinsel de─čil. Fakat g├Âr├╝n├╝┼č olarak ├Âyle olmak istiyor, o ┼čekilde konu┼čmak istiyor.

Evet, yanl─▒┼č okumad─▒n─▒z e┼čcinsel bir birey, i├žinde b├Âyle hisler olmayan ki┼čilerin fenomenlerin g├Ârd├╝─č├╝ ilgiye ├Âzenerek onlar gibi davranabildiklerini s├Âyl├╝yor.

Asl─▒nda Karag├╝l do─čru s├Âyl├╝yordu, zira YouTube ve Instagram gibi hesaplarda k─▒sa bir inceleme yapt─▒ktan sonra 3-4 ya┼č─▒ndaki ├žocuklar da dahil olmak ├╝zere bir├žok ki┼činin bu fenomenlerin taklitlerini yapt─▒klar─▒n─▒ g├Ârebiliyordunuz.

Bu davran─▒┼člar─▒n en basit anlamda yayg─▒nla┼čt─▒─č─▒ su g├Ât├╝rmez bir ger├žek. 

TwitterÔÇÖda ├Âzendirme meselesinin abart─▒ld─▒─č─▒ konusunda farkl─▒ yorum ve g├Âr├╝┼čler bulunmakta; fakat e┼čcinsel bir birey olan Tamer Karag├╝lÔÇÖ├╝n s├Âyledikleri de ac─▒ bir ger├žek olarak kar┼č─▒m─▒zda duruyor. 

Her ┼čey bir yana dijital d├╝nyada ├╝retilen i├žerikler pek ├žok konunun normalle┼čmesini sa─čl─▒yor.

Bireyler art─▒k ‘Asla olmaz’ diyebilecekleri olaylar─▒, ├Âzg├╝rl├╝k ├žer├ževesi i├žinde de─čerlendirip gayet normal kar┼č─▒layabiliyor.

Diziler sayesinde asla onay veremeyece─čimiz karakterleri benimseyebiliyor, onlar i├žin ├╝z├╝lebiliyoruz.

NarcosÔÇÖda Pablo Escobar ├Âld├╝─č├╝nde ├╝z├╝lmeyen biri oldu mu?

H├ólbuki EscobarÔÇÖ─▒n uyu┼čturucu sat─▒c─▒s─▒ ve sivilleri bombalayan az─▒l─▒ bir su├žlu oldu─ču ger├žekli─čini hepimiz unutmu┼čtuk.

─░┼čte zihinlerimiz bu ┼čekilde bi├žimlendiriliyor. Ve ne yaz─▒k ki ├Âyle bir lobi olu┼čmu┼č durumda ki bu konuda uyar─▒da bulunmak bile bir grubun hedefi olmak i├žin yetiyor.

─░lginizi ├çekebilir:   Terapist Se├žerken Nelere Dikkat Etmeliyiz?

En masum ele┼čtiri bile lin├ž edilmenizi sa─čl─▒yor. Bu konuyla ilgili aksi bir g├Âr├╝┼č bildiren herkes itibars─▒zla┼čt─▒r─▒l─▒p homofobik ve gericilikle su├žlan─▒yor. 

Fakat bu s├Âylediklerimiz e┼čcinsel bireylerin de dikkatini ├žekmi┼č olacak ki Netflix gibi platformlarda olu┼čturulan alg─▒ onlar taraf─▒ndan da dile getiriliyor.

Mesela yine YouTubeÔÇÖda Cenk G├╝ne┼č isimli bir e┼čcinsel ┼čunlar─▒ s├Âyl├╝yor:

E┼čcinseller ┼ču anda o kadar rahatlar ki ‘Kendimizi savunmaya gerek yok’ diyorlar. Zaten medya bizden yana, televizyonlar bizden yana sanat├ž─▒lar bizden yana.

G├╝ne┼č, bunlar─▒ s├Âylerken medyada ve ├Âzellikle NetflixÔÇÖte i┼členen konular─▒n kendi aleyhlerine oldu─čunu savunuyor; fakat arkalar─▒ndaki deste─čin boyutlar─▒n─▒ da a├ž─▒k├ža ifade ediyor. 

Sonu├ž olarak T├╝rkiye de d├óhil t├╝m d├╝nyada ├žok g├╝├žl├╝ bir propaganda mekanizmas─▒ i┼čliyor ve toplumun asla onay vermeyece─či baz─▒ davran─▒┼člar normalle┼čtiriliyor.

Sokaklarda e┼čcinsel evlilikler yasalla┼čt─▒r─▒lmal─▒ gibi temalar ├╝zerinden r├Âportajlar yap─▒l─▒yor.

T├╝rkiyeÔÇÖde ├Âzellikle sosyal medya fenomenleri ├╝zerinden y├╝r├╝t├╝len bu s├╝recin evrilece─či sonu├ž muhtemelen ┼ču olacak:

Bir s├╝re sonra izlediklerimizi benimsemeye, onlar─▒ anlamaya ve her ┼čeyden ├Ânemlisi de onlar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒ i├žselle┼čtirmeye ba┼člayaca─č─▒z.

Yaz─▒ma Meltem G├╝lerÔÇÖin ÔÇťBir Manip├╝lasyona Arac─▒ Olarak R─▒zan─▒n ─░malat─▒ÔÇŁ isimli makalesinde ge├žen bir pasaj─▒ aynen aktararak son vermek istiyorum.

Pasaj modern propagandan─▒n ├Ânc├╝s├╝ olarak bilinen Edward BernaysÔÇÖ─▒n kad─▒nlara sigara i├žme al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒ nas─▒l kazand─▒rd─▒─č─▒n─▒ anlat─▒yor:

BernaysÔÇÖ─▒n 1920ÔÇÖlerin sonunda onu ger├žekten ┼č├Âhrete g├Ât├╝ren ve en ├žok bilinen ba┼čar─▒s─▒, kad─▒nlar─▒n sigara i├žmesini sa─člamas─▒ olmu┼čtur. New YorkÔÇÖta her y─▒l binlerce ki┼činin kat─▒ld─▒─č─▒ Paskalya T├Âreni s─▒ras─▒nda, Bernays, bir grup yeni zengin sosyeteyi k─▒yafetlerinin i├žine sigara saklamalar─▒ i├žin ikna etmi┼čtir. Sonra t├Ârene kat─▒lmalar─▒n─▒ sa─člam─▒┼č ve onlara i┼čaret etti─činde, sigaralar─▒n─▒ g├Âsteri┼čli bir ┼čekilde yakmalar─▒n─▒ istemi┼čtir.

Bu arada Bernays bas─▒na haber salarak, kad─▒nlar─▒n se├žme hakk─▒n─▒ savunan bir grup kad─▒n─▒n, ‘├Âzg├╝rl├╝k me┼čaleleri’ ad─▒n─▒ verdikleri sigaralar─▒n─▒ yakarak protesto yapmaya haz─▒rland─▒klar─▒n─▒ bildirmi┼čtir. Bu olay sadece New York gazetelerinde de─čil, b├╝t├╝n Amerika ve d├╝nya bas─▒n─▒nda yer alm─▒┼čt─▒r.

Bu noktadan sonra, kad─▒nlara sigara sat─▒┼č─▒ artmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ľzg├╝rl├╝k heykelinin tuttu─ču me┼čale gibi, duygular, hat─▒ralar ve rasyonel bir ifadenin i├ž i├že ge├žti─či bir tek sembolik reklamla, sigara i├žen kad─▒nlar toplumsal kabul g├Ârm├╝┼čt├╝r.

Bernays, ‘e─čer bir kad─▒n sigara i├žiyorsa, bu onun daha g├╝├žl├╝ ve ba─č─▒ms─▒z oldu─čunu g├Âstermektedir’ d├╝┼č├╝ncesini yaratm─▒┼čt─▒r.

Nurettin Ak├žay 

Bir cevap yaz─▒n