25 ubat 2021

Kafatas覺m覺zdaki Sakl覺 Kiilik ”Frenoloji”

Frenoloji kiinin kafas覺n覺n eklinden onun karakterini, kiiliini ve su癟a yatk覺nl覺覺n覺 belirleme iddias覺nda olan bir teoridir. Alman doktorFranz Joseph Galltaraf覺ndan 1800’lerde gelitirilmi ve 19.y羹zy覺lda 癟ok pop羹ler bir teori olmutur. Frenolojinin bir 繹nbilim (protoscience) olarak beynin zihnin bir organ覺 olduu ve beyindeki belirli b繹lgelerin spesifik ilevler i癟in 繹rgenletiini eklindeki g繹r羹leriyle t覺p bilimine katk覺da bulunmu olmakla birlikte g羹n羹m羹zde art覺k bir t羹r s繹zdebilimdir.

Frenoloji, g羹n羹m羹zde de ge癟erli basit bir fikre dayan覺r. Beyin, “zihnin bir organ覺”d覺r ve yap覺s覺, farkl覺 b繹l羹mleri farkl覺 ilevler g繹sterecek ekilde d羹zenlenmitir. Bu nedenle, beynin farkl覺 niteliklerini kontrol eden farkl覺 b繹l羹mleri, kafa yap覺s覺na yans覺maktad覺r. te yandan, frenologlar her eyden 繹nce, belli bir ileve “adanm覺” beyin alan覺 b羹y羹kl羹羹n羹n, o zihinsel niteliin “繹nemiyle” orant覺l覺 olduuna inanmaktad覺rlar. 襤kinci olarak, kranyometri (kafatas覺 b羹y羹kl羹羹 ve ekli gibi eylerin 繹l癟羹m羹) beynin bi癟imini ve b繹ylelikle de t羹m insan ilevlerini temsil eder. 癟羹nc羹 olarak, hem ahlaki hem entelekt羹el 繹zellikler doutan gelir.

Tarih癟e

Frenolojinin k繹kleri en az覺ndan eski Yunan uygarl覺覺na, hatta b羹y羹k olas覺l覺kla bundan da eskiye gider. Bir癟ok hekim aslen fizyonomdu, yani eylerin bi癟imine bak覺p doas覺n覺 okuyordu. zellikle 17. ve 1 8. y羹zy覺llarda sanat ve bilim 羹zerine yaz覺lm覺 bir癟ok kitapta fizyonomi ilkelerine g繹re 癟izilmi resimler, siluetler ve 癟izimler vard覺. Modem sistemse, tezini 1819’da yay覺mlayan Franz Gall taraf覺ndan gelitirildi. Gall beyin haritas覺n覺n, nitelik olarak adland覺rd覺覺 繹zel ilevleri yerine getiren ve organ dedii beyin b繹lgelerini birbirine balad覺覺na inan覺yordu.

1896’da Sizer ve Drayton, Heads and Faces, and How to Study Them [Kafalar ve Y羹zler ve Bunlar覺 襤nceleme Y繹ntemleri] bal覺kl覺 bir frenoloji el kitab覺 yay覺mlad覺lar. Kitapta aptallar覺 ve airleri, hatta ahlakl覺 ya da su癟lu tipleri nas覺l tan覺yabileceimize dair 癟izimler de vard覺. Bu 癟izimler g羹n羹m羹z insan覺n覺n g繹z羹ne, elendirici ile tuhaf aras覺 bir yerlerde g繹r羹n羹r.

襤lginizi ekebilir:   Teknolojinin Evlilik zerindeki Etkileri

Victoria d繹nemi insanlar覺 frenolojiyi baya覺 ciddiye ald覺lar. B羹stleri, kal覺plar覺, dergileri, kumpaslar覺 ve makineleri –繹zellikle Londra Frenoloji irketi taraf覺ndan 羹retilmi ince porselenden b羹stler- o zamandan bug羹ne kalm覺t覺r. Victoria 癟a覺nda frenoloji ameliyatlar覺, okullar覺, besinleri ve hekimleri vard覺. Kafalar heyecanla 繹l癟羹l羹yordu: Kafa 繹l癟羹s羹 beyin 繹l癟羹s羹 demekti; bu da, zihinsel g羹癟 ve huy anlam覺na geliyordu, ya da onlar buna inan覺yorlard覺.

S覺radan erkein kafa 繹l癟羹s羹 56 cm idi, kad覺n覺nki ise bundan 1 ,25 ila 2 cm k羹癟羹kt羹. Kafa 繹l癟羹s羹, hidroansefaller hari癟, beyin kapasitesi ve zekayla doru orant覺l覺yd覺. Ancak bi癟im, b羹y羹kl羹kten daha 繹nemliydi. 襤yi bir kranyoskopide 繹zel yeteneklerin de g繹r羹lebildiine inan覺yorlard覺. Frenologlar g羹d羹ler, yetenekler ve huyla ilgili tan覺lar koyup tahminlerde bulunurdu. K覺sacas覺, kafa bir kiinin akl覺n覺n ve ruhunun aynas覺yd覺.

Victoria d繹nemi frenologlar覺, bir t羹r yetenek avc覺s覺 gibiydiler. Kimileri, 襤ngilizler ile Frans覺zlar aras覺ndaki farklara bakarak uluslararas覺 kar覺lat覺rmalar yapt覺lar. Frenologlar, Bapiskopos Thomas Beckett’覺n kafatas覺 ve kemikleri gibi iskeletleri incelediler. Krali癟e Victoria da 癟ocuklar覺n覺 frenologlara “okuttu”; 癟羹nk羹 frenologlar hem 繹z-bilgi hem de geliimsel, ahlaki ve mesleki baar覺 anahtarlar覺 konusunda uzmand覺lar.

eitli grup ve kiiler frenolojinin mealesini ta覺d覺lar. Bunlar aras覺nda belli gruplar覺n 羹st羹nl羹羹ne dair frenolojik kan覺tlar覺 kullanmak isteyen Naziler ve s繹m羹rgeciler yer al覺r. Bu da frenolojinin o tarihten bu yana damgalanmas覺na neden olmutur.

Kafay覺 okumak

Geleneksel “kafa okuma” ilk olarak kafan覺n genel bi癟imini deerlendirmekle balar. Yuvarlak bir kafan覺n g羹癟l羹, kendine g羹venli, cesur, kimi zaman da huzursuz bir tabiat覺 g繹sterdii farz edilir. K繹eli bir kafa ise, salam, g羹venilir bir yap覺y覺, derin d羹羹nen ve azimli bir tabiat覺 ortaya koyar. Geni kafa enerjik, d覺a d繹n羹k bir karakteri; dar kafalarsa daha i癟ine kapal覺, i癟e bakan bir tabiat覺 d羹羹nd羹r羹r. Yumurta bi癟imi kafa entelekt羹el insanlara aittir. Bunun ard覺ndan, frenolog parmaklar覺n覺 ac覺tmadan ama s覺k覺ca kafatas覺nda gezdirerek kafatas覺n覺n hatlar覺n覺 hissetmeye 癟al覺覺r. Her niteliin boyutlar覺n覺 ve kafan覺n dier b繹l羹mlerine oranla ne kadar kabar覺k olduunu tek tek 繹l癟melidir. Beynin iki yar覺k羹resi olduundan, her nitelik 癟ift olabilir; bu durumda, kafatas覺n覺n iki yan覺 da kontrol edilmelidir.

襤lginizi ekebilir:   Psikolojik Sendromlar

Dierlerinin yan覺nda yeterince gelimemi bir nitelik, kiilikte o belli 繹zelliin eksikliine iaret ederken, iyi gelimi olanlar da, o 繹zelliin hat覺r覺 say覺l覺r derecede bulunduunu g繹sterir. Dolay覺s覺yla, “tat almaya ilikin” organ覺n k羹癟羹kl羹羹, az ve titiz bir yeme al覺kanl覺覺n覺 ve belki de az覺na i癟ki koymayan bir kiilii g繹sterirken; bu nitelik iyi gelimise, kiinin yemekten ve i癟mekten haz ald覺覺n覺 d羹羹nd羹r羹r; fazla gelimise de, olas覺l覺kla a覺r覺 i癟en pisboaz bir kiilie iaret eder.

Frenolojide, hangi liste ya da sisteme g繹re okunduuna bal覺 olarak, bir kafada 40’tan fazla b繹lge vard覺r. Kiminde, topluma, kurallar覺na ve kurumlar覺na sayg覺 g繹stermek demek olan 20 “H羹rmet”, en ve esprit羹el olma anlam覺na gelen 26 “Neeli olma” ve ulvi kavramlar覺 sevmek demek olan 24 “Ulvilik” gibi olduk癟a eski moda kavramlar vard覺r. Bunun yan覺 s覺ra, 1 “Sevilesi olma” (cinsel 癟ekicilik); 3 “ocuk sevgisi” (anne baba, 癟ocuk ak覺); 10 “Tat d羹k羹nl羹羹” (itah, yeme ak覺); 31 “Olas覺 sonu癟lar” (bellek) ve 5 “Yerleiklik” (ev ak覺) gibi kafa b繹lgeleri de vard覺r.

Duygular ve eilimler

Kafadaki b繹lgeler, ayr覺ca, sekiz adet duygu ve eilim b繹lgesini g繹sterecek ekilde tan覺mlan覺p s覺n覺fland覺r覺lm覺t覺r.

“Evcil” eilimler insana ve hayvana 繹zg羹 nitelikler olup, kiinin duygular覺ndan ve nesnelerle olaylara kar覺 i癟g羹d羹sel tepkilerinden sorumludur.

” Bencil” eilimler kiinin isteklerini elde etmesini salay覺p, kendini korumas覺na ve sak覺nmas覺na yard覺mc覺 olur.

“Kendini 繹nemseme” duygular覺 kiisel 癟覺kar ve kiiliin ifadesiyle ilgilidir.

“Alg覺sal” nitelikler etraf覺m覺zdakilerin fark覺na varmam覺zla ilgilidir.

“Sanatsal” eilimler sanat ve sanatsal yarat覺lar a癟覺s覺ndan duyarl覺l覺a ve yetenee yol a癟ar.

Edebiyat, m羹zik ve dil gibi alanlarda “yar覺-alg覺sal” nitelikler, k羹lt羹rel 癟evrenin deerlendirilmesinden sorumludur.

“Derin d羹羹nme”, “ak覺l y羹r羹tme”, “sezgi” nitelikleri d羹羹nme tarzlar覺yla ilikilidir.

Dinsel nitelikler dahil “ahlaki” duygular, karakterin insanlamas覺n覺 ve y羹kselmesini salar.

襤lginizi ekebilir:   Burnout bir hastal覺k m覺d覺r?

Eletiriler

Ana ak覺m bilim, t羹m pop羹lerliine ramen frenolojiyi daima bir arlatanl覺k ve s繹zde bilim olarak g繹r羹p d覺ar覺da b覺rakt覺. Kafadaki “癟覺k覺nt覺lar”覺n kiilik yap覺s覺 ve ahlaki geliimle ilgili olmas覺 fikri sa癟ma bulundu. Bu konudaki kan覺tlar deerlendirilerek eksik olduklar覺 ortaya kondu.

Frenoloji N繹robilimin y羹kselii, frenolojinin iddialar覺ndan b羹y羹k bir b繹l羹m羹n羹n sahte olduunu g繹sterdi. Ancak, yine de g羹ndelik yaamda beynimizin ancak y羹zde lO’unu kulland覺覺m覺z gibi pop羹ler mitler g羹n羹m羹ze kadar geldi. Bug羹n, frenoloji kadar makul g繹r羹nen beyin enerjisi, beyin akortlar覺 ve beyin tonikleri gibi mitlerden de s繹z edilebilir.

Ancak, frenolojinin kimi y繹nleri bug羹n de anlaml覺 g繹r羹nmektedir. rnein, tek t羹r i癟in ya da t羹rler aras覺nda beyin b羹y羹kl羹羹n羹n, zihinsel yetenei 繹l癟en test sonu癟lar覺yla olumlu ba覺nt覺 g繹sterdiini biliyoruz. Ayn覺 zamanda, kafa 繹l癟羹s羹n羹n beynin b羹y羹kl羹羹yle ba覺nt覺l覺 olduunu da biliyoruz. Asl覺nda, psikologlar yakla覺k 100 y覺ld覺r, kafa 繹l癟羹s羹yle (en ve boy) IQ aras覺nda 覺l覺ml覺 bir iliki olduunu g繹stermektedirler. Bununla birlikte, beden 繹l癟羹s羹ne g繹re d羹zeltildiinde, bu iliki azalmakta hatta olas覺l覺kla kaybolmaktad覺r. Bilim insanlar覺, kapsaml覺 beyin tarama y繹ntemleriyle, beyin b羹y羹kl羹羹 ve IQ aras覺ndaki ilikiyi kan覺tlamaya 癟al覺m覺lard覺r. Sonu癟lar ise halen a癟覺k deildir.

Elbette, yeni teknolojik gelimeler bilisel n繹ropsikoloji ve psikiyatriye ilikin bilgimizi ve ilgimizi art覺rmaktad覺r. Art覺k beynin elektronik ve metabolik haritas覺n覺 癟覺karabilmekteyiz. Kaza kurbanlar覺 ve “normal” kiiler 羹zerinde yap覺lan 癟al覺malarla, beynin ayr覺nt覺l覺, yeni bir haritas覺n覺 癟覺kar覺p hangi “k覺s覺mlar覺n” 繹ncelikle hangi ilevlerden sorumlu olduunu saptayabiliyoruz. Ancak, deneysel bilgiye dayand覺覺ndan s繹z羹n羹 ettiimiz “elektrofrenoloji”nin, frenolojinin kurucular覺n覺n o eski, bilim 繹ncesi, ahlaki fikirleriyle hi癟bir ilikisi yoktur.

Bir cevap yaz覺n