9 ┼×ubat 2021

Hayallerin Kontrolden Çıkması, Maladaptive Daydreaming

Maladaptive Daydreaming, bir di─čer deyi┼čle ÔÇťHayallerin Kontrolden ├ç─▒kmas─▒ÔÇŁ insan─▒ hayattan uzakla┼čt─▒r─▒p s├╝rekli ┼čekilde hayal kurmaya neden olan bir psikiyatrik durumdur. Buna uyumsuz hayal kurma da diyebiliriz. Uyumsuz hayal kurma, ki┼činin a┼č─▒r─▒ hayal kurmas─▒n─▒n insanlarla ileti┼čimin yerini ald─▒─č─▒ ve g├╝nl├╝k i┼člerin aksat─▒ld─▒─č─▒ bir durumdur. Bu uyumsuz hayal kurma iste─činin, ki┼činin ve duygular─▒n─▒n ger├že─če ba─čl─▒ kalma yetene─čini k├Ârle┼čtirdi─či zamanla ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Daydreaming, ├žo─ču insan i├žin g├╝nl├╝k hayatlar─▒n─▒n ayr─▒lmaz bir b├╝t├╝n├╝ haline gelmi┼čtir. Maladaptive Daydreaming ─░srailÔÇÖde Hayfa ├ťniversitesiÔÇÖnde Prof. Dr. Eliezer Somer taraf─▒ndan tespit edilmi┼čtir.

K├╝├ž├╝k ya┼člardan itibaren varl─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren Daydreaming, ├žo─ču ├žocukta sosyal ├ževre ile de─čil de hayalleri ile oynama olarak seyrini g├Âstermektedir. ├ço─ču insan ise 14-15 ya┼člar─▒ndan itibaren ba┼člad─▒─č─▒n─▒ ve y─▒llar ge├žmesine ra─čmen t├╝m g├╝nlerini hayalleri ile ge├žirdiklerini belirtmi┼člerdir. Ki┼čilere ┼čizofreni tan─▒s─▒ konulmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝lse de konulmam─▒┼čt─▒r, ├ž├╝nk├╝ kurduklar─▒ hayallerin ger├žek olmad─▒klar─▒n─▒ kabul etmektedirler.

Uyumsuz Hayal Kuruyorsan─▒z Nas─▒l Anlars─▒n─▒z?

Uyumsuz hayal kuran insanlar─▒n birden fazla etkenle belirtilerini g├Âsterdi─či g├Âzlenmekte olup bu etkenlerin hepsi her insanda g├Âr├╝lmemekte ve ayn─▒ ┼čekilde seyir etmemektedir. Ortak belirtiler ise ┼čunlard─▒r:

Kendi karakterleriyle hik├óye benzeri ├Âzellikleri ile canl─▒ hayaller
Ger├žek hayattaki olaylar─▒n tetikledi─či hayaller
G├╝nl├╝k yap─▒lmas─▒ gereken g├Ârevleri tamamlayamama
Gece uyumakta zorluk ├žekme
Hayal kurmaya devam etmek i├žin arzu duyma
Hayal kurarken ayn─▒ hareketleri tekrar etme
Hayal kurarken y├╝z ifadeleri, jest mimik yapma
Hayal kurarken f─▒s─▒ldama ve konu┼čma
Uzun s├╝re boyunca hayal kurma (saatlerce) gibi belirtiler g├Âzlenmektedir.
G├╝nl├╝k y├╝k├╝ml├╝l├╝klerine ve rutinlerine katlanmak yerine kendilerini i├ž d├╝nyalar─▒na kapt─▒rmak i├žin kendilerini ├ž─▒ld─▒rm─▒┼č hissediyorlar. Bu durum, Ruhsal Bozukluklar─▒n Tan─▒sal ve Say─▒msal El Kitab─▒nda (DSM) resmi olarak psikiyatrik bir bozukluk olarak kabul edilmemektedir. Bu durumu Somer ┼ču ifadeler ile a├ž─▒klam─▒┼čt─▒r:

─░lginizi ├çekebilir:   Ruhsal Travma Nedir ?

ÔÇśÔÇÖFarkl─▒ pop├╝lasyonlarda daha fazla ara┼čt─▒rma yap─▒lmas─▒, ├žo─čalt─▒lmas─▒ ve geni┼čletilmesi gerekiyor. Ayn─▒ zamanda, bu e┼čsiz hayali formda yer alan beyin mekanizmalar─▒n─▒ daha iyi anlamak i├žin beyin g├Âr├╝nt├╝leme ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ y├╝r├╝tmeliyiz ve neden bu kadar ├žok ba─č─▒ml─▒l─▒k yaratabilece─čimizi de belirtmeliyiz.ÔÇŁ

Uyumsuz Hayal Kurma Tedavi Edilebilir Mi?

Uyumsuz hayal kurmay─▒ te┼čhis etmek i├žin herhangi bir y├Ântem bulunamam─▒┼čt─▒r. Somer ise Maladaptif Daydreaming ScaleÔÇÖi (MDS) geli┼čtirmi┼čtir. MDS, ki┼činin uyumsuz hayal kurup kurmad─▒─č─▒n─▒ deneyip denemedi─čini belirlemek i├žin yard─▒mc─▒ olabilir.

MDS 14 b├Âl├╝ml├╝k bir ├Âl├žek olup uyumsuz hayal kurman─▒n 5 ├Âzelli─čini de─čerlendirmektedir. Bunlar;

  • Kurulan hayallerin i├žeri─či (detay─▒)
  • Bir ki┼činin hayal etme yetene─čini kontrol etme becerisi
  • Hayal kurman─▒n neden oldu─ču rahats─▒zl─▒k derecesi
  • Bir ki┼činin hayal kurman─▒n alg─▒lanan yararlar─▒
  • Hayal kurma yetisinin g├╝nl├╝k ya┼čam─▒ ne derece etkiledi─či ve hayal kurma belirtilerini ne s─▒kl─▒kla ya┼čad─▒klar─▒n─▒ de─čerlendiriyor.

Somer’ in, MDS ├žal─▒┼čmas─▒ndan ve onaylanmas─▒ndan bahsedilecek olursa;

45 ├╝lkeden 447 ─░ngilizce konu┼čan birey ile ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. 3-korelasyonlu fakt├Ârler modeli, en iyi ├Â─črenme becerileri, Kinestezi ve Bozukluk, ilgili ├Âd├╝llendirici deneyimleri yakalaman─▒n yan─▒ s─▒ra uyumsuz hayal kurma psikolojik bozulma altta yatan boyutlar─▒n─▒ incelenmi┼čtir. MDS puanlar─▒, hayal kurma s─▒ras─▒nda obsesif-kompulsif davran─▒┼č ve d├╝┼č├╝nceler, dissosiyatif e─čilim, dikkat eksikli─či ve y├╝ksek mevcudiyet duygusu ile ili┼čkiliydi ama psikotik belirtilerle daha az ili┼čkili g├Âzlenmi┼čtir. MDS ve alt ├Âl├že─či iyi ge├žerlilik, sa─člam i├ž tutarl─▒l─▒k ve zamansal istikrar g├Âstermi┼č ve kendini tan─▒mlayan bireyler aras─▒nda uyumsuz hayal kurma olan ve olmayan ki┼čiler aras─▒nda iyi bir ayr─▒m g├Âstermi┼čtir. Bu y├Ântemin, Daydreaming tedavisinin geli┼čtirilmesine ─▒┼č─▒k tutacak olan bir y├Ântem oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Bir di─čer uyumsuz hayal kurma tedavi ├žal─▒┼čmas─▒nda ise ara┼čt─▒rmac─▒lar fluvoksaminÔÇÖin uyumsuz bir daydreamerÔÇÖin hayallerini kontrol etmesine yard─▒m etmede etkili oldu─čunu bulmu┼člard─▒r. Fluvoksamin ilac─▒n─▒n intihara meyil ettirdi─či ve kara kutu uyar─▒s─▒ oldu─ču bilinmektedir. Fluvoksamin, beyninizdeki serotonin denilen bir kimyasal miktar─▒n─▒n artmas─▒na yard─▒mc─▒ olur. Bu de─či┼čiklik obsesif kompulsif bozuklu─čun belirtilerinin tedavisine yard─▒mc─▒ olur.

─░lginizi ├çekebilir:   Kad─▒nlar─▒n Empatik Becerileri Ni├žin Geli┼čmi┼č?

Uyumsuz hayal kurman─▒n arkas─▒nda ne yatar?

Bu rahats─▒zl─▒k hala a├ž─▒klama ve analiz a┼čamas─▒nda, yani bir hastal─▒k olarak literat├╝re ge├žmi┼č de─čil. Bununla birlikte, bu hastalar─▒ muayenelerinde g├╝nl├╝k olarak tedavi eden bir├žok psikiyatrist ve destek olmaya ├žal─▒┼čan psikolog mevcut. Ayr─▒ca, verilerin ve tedavisel yakla┼č─▒mlar─▒n g├╝ncellenmesi i├žin s─▒k s─▒k makalelerin yay─▒nland─▒─č─▒n─▒ da g├Ârebiliriz. Bu nedenle, bu bozukluk gitgide s─▒n─▒rland─▒r─▒l─▒yor ve mesleki uygulamalar da sahip oldu─čumuz bilgileri do─črulamaktad─▒r.

Uyumsuz hayal kurma bozuklu─ču asla bir ba┼č─▒na ortaya ├ž─▒kmaz. Bu duruma genelde ba┼čka hastal─▒klar veya altta yatan birtak─▒m sorunlar e┼člik eder:

─░stismara u─čram─▒┼č ya da hayatlar─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝nde ba┼čka travmatik deneyimler ya┼čam─▒┼č insanlar.
Depresyon hastalar─▒, a┼č─▒r─▒ hayal kurma bozuklu─ču da g├Âsterebilir.
Obsesif kompulsif bozuklu─ču olan bireyler.
S─▒n─▒rda ki┼čilik bozuklu─ču ya da ba─člant─▒l─▒ bozukluklar.
Ayr─▒ca, Otizm spektrumunda olan insanlar─▒n bu t├╝r bir bozuklu─ča yatk─▒nl─▒k g├Âsterdi─či de g├Âzlenmi┼čtir.

Uyumsuz hayal kurma bozuklu─ču tedavisi:

Uyumsuz hayal kurma bozuklu─ču olan bir hastayla ilgilenen profesyonel, ilk olarak, bozuklu─čun alt─▒nda yatan sebebin tam olarak ne oldu─čunu anlamaya ├žal─▒┼čacakt─▒r. Tedavisel strateji, bu nedenle, obsesif kompulsif bozuklu─ču olan biriyle depresyonda olan biri i├žin ayn─▒ olmayacakt─▒r. Bu, hem kar┼č─▒la┼č─▒lan bir zorluk hem de probleme yakla┼č─▒rken bir ba┼člang─▒├ž noktas─▒d─▒r.

Ayn─▒ zamanda, Psikiyatrist Eliezer Somer, bu t├╝r bir klinik problemi te┼čhis edebilen bir ├Âl├žek geli┼čtirmi┼čtir: ÔÇťUyumsuz Hayal Kurma ├ľl├že─či (MDS)ÔÇŁ, bu bozuklu─ču tan─▒mlayan 14 ├Âl├že─če sahiptir. Bu ├Âl├žek, s├Âz konusu bozuklu─ču ┼čizofreni ya da psikoz gibi hastal─▒klardan ay─▒rt etmeyi ama├žlar.

├ľte yandan, bir psikoterapi tekni─či olan ve benim de uygulay─▒c─▒s─▒ oldu─čum; EMDR (G├Âz Hareketini Duyars─▒zla┼čt─▒rma ve Yeniden ─░┼čleme), bu bozuklu─čun tedavisinde olduk├ža fayda g├Âstermektedir. Travmatik olaylar─▒n neden oldu─ču duygusal zorluklar─▒ ├ž├Âzmek ad─▒na ilgin├ž bir yakla┼č─▒md─▒r. 1987 y─▒l─▒nda Francine Shapiro taraf─▒ndan olu┼čturulmu┼čtur.

─░lginizi ├çekebilir:   Deney Arac─▒ BOBO Bebe─či (Hac─▒ Yatmaz)

ÔÇťZihin, bazen, ├Âyle bir darbeyi i┼čler ki onu kendi izolasyonunda gizler. Bazen, ger├žeklik sadece ac─▒d─▒r ve bu ac─▒dan ka├žmak i├žin, zihin, ger├žekli─či terk etmek zorunda kal─▒r.ÔÇŁ ÔÇô Patrick Rothfuss

Ayn─▒ ┼čekilde, bili┼čsel-davran─▒┼č├ž─▒ terapi de etkili bir tedavi y├Ântemidir. Bu terapinin hedefleri ┼čunlard─▒r:

  • Bireyin ger├žekle ba─člant─▒s─▒n─▒ kurmak.
  • D├╝zenlenmi┼č faaliyetleri ve zaman kontrol├╝n├╝ te┼čvik etmek.
  • Hayal kurmay─▒ tetikleyen uyaranlar─▒ tan─▒mlamak.
  • Dikkati geli┼čtirmek.
  • Sa─čl─▒kl─▒ ya┼čam al─▒┼čkanl─▒klar─▒n─▒ geli┼čtirmek.
  • Hastay─▒ g├╝nl├╝k dinamiklere entegre eden u─čra┼člar─▒ te┼čvik etmek.


Sonu├ž olarak, baz─▒ davran─▒┼člar─▒n bizi sorumluluklar─▒m─▒zdan ve dolu dolu, mutlu ve sorumlu bir hayat─▒n tad─▒n─▒ ├ž─▒karma f─▒rsat─▒ndan ne zaman uzakla┼čt─▒raca─č─▒n─▒ bilmek ├Ânemlidir. A┼č─▒r─▒ hayal kurma, bazen, kendimizi bize zarar veren ya da anlam bulamad─▒─č─▒m─▒z bir ger├žeklikten izole etmesi i├žin kulland─▒─č─▒m─▒z bir ÔÇť├žareÔÇŁ olabilir.

Hayat kalitenizi olumsuz etkiledi─čini d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝z bir hayal kurma durumu i├žindeyseniz mutlaka bir ruh sa─čl─▒─č─▒ profesyoneline ba┼čvurman─▒z─▒ tavsiye ederim. Ruhsal de─čerlendirme sonras─▒ i├žinde bulundu─čunuz tablonun belki de hi├žbir m├╝dahale gerektirmeyen bir tablo oldu─ču ortaya ├ž─▒kacakt─▒r. E─čer m├╝dahale gerektirir bir tablo i├žindeyseniz, o zaman da size en uygun tedavi ve/veya terapi y├Ântemini uzmanla birlikte kararla┼čt─▒rman─▒z gerekecektir.

G├╝l┼čah Meral ├ľzg├╝r
Psikiyatrist, Psikoterapist

Bir cevap yaz─▒n