6 Ocak 2021

Genelle┼čtirilmi┼č Korku Bozuklu─ču Nedir?

Genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─čuna maruz kalan insanlar g├╝nl├╝k olaylar ve sorunlarla ilgili olarak s├╝rekli kayg─▒ i├žinde ve gerilim alt─▒nda olma duygusuyla ac─▒ ├žekerler. Bu kayg─▒lar ba┼čka insanlar─▒n da kayg─▒land─▒─č─▒ ├že┼čitli konularla, mesela kendileri veya yak─▒nlar─▒n─▒n a─č─▒r bir hastal─▒─ča yakalanabilece─či veya bir kazaya u─črayabilece─či gibi konularla ilgili olur. Ama bu kayg─▒lar genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─čuna maruz kalan insanlarda, ba┼čkalar─▒na g├Âre ├žok daha ┼čiddetli olarak ortaya ├ž─▒kar ve sonu├žta g├╝nl├╝k hayatta b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de k─▒s─▒tlamalara yol a├žabilir. ─░nsan─▒n belli durumlarda kayg─▒lanmas─▒ normaldir: Mesela ekonomik durumu iyi olmayan bir firmada ├žal─▒┼čan  bir kimse belki i┼čyeri i├žin kayg─▒lan─▒r. Ama genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─čuna maruz kalan insanlar herhangi ├Âzel bir tehlike olmaks─▒z─▒n da a┼č─▒r─▒ derecede kayg─▒ duyarlar. ├ťstelik kayg─▒lar─▒n─▒ zar zor kontrol alt─▒na alabilirler ya da hi├ž alamazlar.

E─čer g├╝nl├╝k olaylarla ilgili kayg─▒ ve gerilim┬áen az 6 aydan beri┬ás├╝rm├╝┼č ve┬á├že┼čitli bedensel ve ruhsal belirtiler┬áortaya ├ž─▒km─▒┼čsa ÔÇ×Genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─čuÔÇť te┼čhisi konur. Mesela:

  • ├çarp─▒nt─▒
  • Ter basmas─▒
  • Midede kar─▒ncalanma
  • Ba┼č d├Ânmesi
  • Delirmekten veya ├Âlmekten korkma
  • Ate┼č basmas─▒ veya titreme gelmesi
  • Kas gerilmeleri
  • Dikkati toplama zorluklar─▒
  • Sinirlilik
  • Uykuya dalma bozukluklar─▒

Ma─čdurlar ├žo─ču kez korkular─▒ tetikleyen etkenlerden (mesela kaza haberleri) kendilerini sak─▒nmaya gayret ederler veya mesela yak─▒nlar─▒n─▒n iyi oldu─čundan ve onlara bir┼čey olmayaca─č─▒ndan emin olmaya ├žal─▒┼č─▒rlar. Yak─▒nlar─▒ bu t├╝r kayg─▒lar─▒ ├žo─ču kez kendilerine  y├╝klenme olarak da ya┼čad─▒klar─▒ndan anla┼čmazl─▒klar ortaya ├ž─▒kabilir. 

Genelle┼čtirilmi┼č Korku Bozuklukluklar─▒ ne kadar s─▒k meydana gelir?

A┼ča─č─▒ yukar─▒ her 100 insandan 5ÔÇÖi hayatlar─▒ boyunca genelle┼čtirilmi┼č bir korku bozuklu─čuna maruz kal─▒rlar. Kad─▒nlar erkeklere g├Âre yakla┼č─▒k iki kat daha fazla ma─čdur olurlar. Di─čer korku hastal─▒klar─▒ ├žo─ču defa gen├žlikte veya erken yeti┼čkinlikte ortaya ├ž─▒karken genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─čunda bu ender olan bir durumdur. Genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklukluklar─▒ genellikle 35 ile 45 ya┼č aras─▒ ilk defa meydana gelir.

─░lginizi ├çekebilir:   ─░nsanlar neden birbirlerine ├Âfke ile ba─č─▒r─▒rlar ?

Farkl─▒ bi├žimler veya geli┼čme s├╝re├žleri var m─▒d─▒r?

Genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─čuna maruz kalan insanlar─▒n ├žo─čunda ba┼čka ruhsal hastal─▒klar da ortaya ├ž─▒kar. En s─▒k rastlanan e┼č zamanl─▒ di─čer hastal─▒klar duygu bozukluklar─▒ (mesela┬ádepresyonlar), di─čer korku bozukluklar─▒ ve┬ábedenle ili┼čkili bozukluklar┬ád─▒r.

Genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─čunun yan─▒s─▒ra e┼č zamanl─▒ ba┼čka hastal─▒klar da varsa bozuklu─čun kronik bir seyir g├Âstermesi daha s─▒k meydana gelir. E─čer hastal─▒k tedavi edilmezse uzun s├╝re devam etme riski vard─▒r. A─č─▒rl─▒k derecesi genellikle seyir boyunca dalgalanma g├Âsterir. Bir├žok hasta belirtilerin olmad─▒─č─▒ d├Ânemleri ya┼časa da bu kimselerin yakla┼č─▒k yar─▒s─▒nda bir s├╝re sonra yak─▒nmalar yeniden ortaya ├ž─▒kar. Ayr─▒ca ma─čdurlar─▒n bir ├žo─ču ancak y─▒llar sonra yard─▒m aramaya ba┼člar.

Genelle┼čtirilmi┼č Korku Bozuklu─ču nas─▒l meydana gelir?

Bir korku bozuklu─čunun nas─▒l ve neden olu┼čtu─čunun ├že┼čitli sebepleri ve a├ž─▒klamalar─▒ bulunuyor:

─░nsan─▒n kal─▒t─▒m yoluyla miras ald─▒─č─▒ etkiler (genetik etkiler) korkular─▒n olu┼čmas─▒nda rol oynayabilir.

Genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─čuna maruz kalan kimselerin belirli beyin b├Âlgelerinde ba┼čka  insanlara g├Âre daha fazla etkinlik saptanabiliyor. Muhtemelen korku bozuklu─ču olan insanlarda, i┼člevleri gev┼čeme ve rahatlamay─▒ sa─člamak olan beyindeki n├Ârotransmitterlerin say─▒s─▒ daha az veya etkisi daha zay─▒f oluyor.

Genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─ču geli┼čtiren insanlardan baz─▒lar─▒n─▒n ├žocukken, mesela anne ve babalar─▒yla veya di─čer yak─▒n bak─▒c─▒ ki┼čilerle g├╝venli ba─člar─▒ bulunmuyordu. Bu kimseler, yak─▒n ba─člar─▒ olan bu ki┼čilerin davran─▒┼člar─▒n─▒ bazen ├Âng├Âr├╝lmesi olanaks─▒z olarak ya┼čam─▒┼člard─▒.   

Genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─ču olan insanlar,(mesela sokak trafi─činde veya i┼čyerinde)  ÔÇ×mutlak g├╝venlikÔÇť olmay─▒┼č─▒na katlanmakta ├žo─ču zaman ba┼čka insanlara g├Âre daha fazla zorluk ├žekiyor. Bir tehlike ifade etmesi muhtemel uyart─▒lara kar┼č─▒ ├žok duyarl─▒ tepki g├Âsteriyorlar. Birden fazla anlaml─▒ uyart─▒lar (yani zarars─▒z da tehlikeli de olabilecek olaylar) daha ├žok tehlikeli olarak de─čerlendiriliyor. Ma─čdurlar hi├ž bir ┼čeyi de─či┼čtiremeyeceklerine ya da kontrol edemeyeceklerine inan─▒yor ve bu da korkuyu tetikliyor.  

─░lginizi ├çekebilir:   Duyars─▒zl─▒k Vir├╝s├╝

Ma─čdurlar─▒n ├žo─ču kayg─▒ duymakla hayal k─▒r─▒kl─▒klar─▒ndan korunabileceklerini veya bir felaketi savu┼čturabileceklerini varsay─▒yor. Kayg─▒ duymakla ilgili olumlu varsay─▒mlar─▒n ard─▒nda ┼ču d├╝┼č├╝nce yatmakta: Olabilecek herhangi bir ┼čeyden, ne olur ne olmaz diyerek korkan bir insan, sonra bu ┼čey ger├žekten olsa da hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─čramayacakt─▒r.

Genelle┼čtirilmi┼č Korku Bozuklu─ču olup olmad─▒─č─▒ nas─▒l anla┼č─▒l─▒r?

E─čer burada a├ž─▒klanan belirtiler ve i┼čaretler varsa bunlar─▒n nedeni genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─ču olabilir. O zaman bir doktora veya psikoterapiste ba┼čvurulmas─▒ ├Ânemle tavsiye edilir. Bir korku bozuklu─čunun ÔÇ×kendili─čindenÔÇť kaybolmas─▒ ├žok ender g├Âr├╝l├╝r.

Doktor veya psikoterapist g├Âr├╝┼čme s─▒ras─▒nda tek tek ┼čikayetleri ele alacak, genel sa─čl─▒k durumu, aile tarihi ve bedensel rahats─▒zl─▒klar hakk─▒nda sorular soracak ve hastan─▒n genelle┼čtirilmi┼č bir korku bozuklu─ču olup olmad─▒─č─▒n─▒ test edecektir. Soru formlar─▒ hastal─▒─č─▒n a─č─▒rl─▒k derecesini de─čerlendirmede ve belirtilerin ba┼čka bir ruhsal hastal─▒ktan kaynaklanma olas─▒l─▒─č─▒n─▒ anlamada terapiste yard─▒mc─▒ olur. Beden muayenesiyle belirtilerin ÔÇô ├Âzellikle bedensel yak─▒nmalar─▒n ÔÇô bedensel nedenleri olup olmad─▒─č─▒ anla┼č─▒labilir.

Genelle┼čtirilmi┼č Korku Bozuklukluklar─▒ nas─▒l tedavi edilir?

Genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─ču tedavisinde psikoterapi veya┬áila├žlar, ├Âzellikle se├žici serotonin gerial─▒m engelleyicileri (SSRI), se├žici serotonin-noradrenalin gerial─▒m engelleyicileri (SNRI) veya etkin madde pregabalin s├Âz konusudur. Her iki tedavinin amac─▒ korkuyu katlanabilir bir d├╝zeye indirgemektir. Kayserideki uzman psikolog ve psikiyatrislerimizi arayarak veya randevu alarak daha ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi sahibi olabilirsiniz.

Benzodiazepin denilen (├žabuk teskin eden) ila├žlar ger├ži k─▒sa vadeli yard─▒mc─▒ olur, ama ÔÇô ├Âteki ila├žlar─▒n aksine ÔÇô ba─č─▒ml─▒l─▒k yapabildikleri i├žin ancak ├žok istisnai durumlarda re├žeteye yaz─▒lmal─▒d─▒r.

Psikoterapiyle hastalar kayg─▒lar─▒na yakla┼čmay─▒ ve kayg─▒lara ┬áe┼člik eden bedensel ve ruhsal yak─▒nmalar─▒n─▒ (mesela gev┼čeme teknikleriyle) bu derece y├╝klenmeye yol a├žmayacak d├╝zeye indirgemeyi ├Â─črenebilirler. En iyi ara┼čt─▒r─▒lm─▒┼č┬á ve uzun vadeli etkili oldu─ču saptanm─▒┼č y├Ântem bili┼čsel┬ádavran─▒┼č terapisidir.

─░lginizi ├çekebilir:   ─░lk Psikolog Deneyiminiz Nas─▒l Olacak ?

E─čer hasta┬ápsikodinamik psikoterapi y├Ântemiyle┬átedavi edilmeyi tercih ederse veya davran─▒┼č terapisinin etkisi olmazsa b├Âyle y├Ântemler de denenebilir. Ama genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─ču tedavisinde bu t├╝r y├Ântemlerin etkisi, g├╝n├╝m├╝ze kadar, davran─▒┼č terapisi kadar iyi ara┼čt─▒r─▒lmam─▒┼čt─▒r.

Dostlar veya yak─▒nlar ne yapabilir?

Yak─▒n ba─člar─▒ olan ki┼čiler (mesela akrabalar, e┼čler) de ├žo─ču zaman ma─čduriyete ortak olurlar. ├ç├╝nk├╝ ma─čdurlar onlar─▒ da s─▒k s─▒k kayg─▒lar─▒na konu yapar, onlara bir k├Ât├╝l├╝k gelmedi─činden  veya gelmeyece─činden emin olmak ister ve mesela bu nedenle onlara s─▒k s─▒k telefon a├žarlar.

Yak─▒nlar─▒n genelle┼čtirilmi┼č korku bozuklu─ču hakk─▒nda iyice bilgilenmeleri yararl─▒ olur. Olabildi─čince ma─čdurlar─▒ tekrar tekrar yat─▒┼čt─▒rmaya ├žal─▒┼čmaktan ka├ž─▒nmal─▒d─▒rlar, ├ž├╝nk├╝ bu ├Ânlem ├žo─ču kez k─▒sa vadede yard─▒mc─▒ olsa da  uzun vadeli olarak kayg─▒lar─▒ ayakta tutar.

Yak─▒nlar─▒n sa─čl─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan kendilerini ├žok fazla k─▒s─▒tlamamalar─▒ ├Ânemlidir. Mesela ma─čdur olan kimse kayg─▒lanacak diye kendilerini ho┼čland─▒klar─▒ etkinliklerden geri ├žekmemelidirler. E─čer e┼čin, bir aile ferdinin veya arkada┼č─▒n maruz kald─▒─č─▒ korku hastal─▒─č─▒ kendilerine ├žok y├╝klenme oluyorsa, Kayseri’deki , dan─▒┼čmanl─▒klardan, doktorlar ve terapistlerden yard─▒m alabilirler.

Bir cevap yaz─▒n