9 ┼×ubat 2021

Freud’a G├Âre Psikoseks├╝el Evreler

Psikoseks├╝el Evreler

“Freud’un cinsellik kavram─▒ ├Âylesine elastik ve ├Âylesine belirsizdir ki, hemen her ┼čey buna dahil edilebilir.” Cari Jung, 1960

Freud kendimiz hakk─▒nda d├╝┼č├╝nme ve konu┼čma bi├žimimizi de─či┼čtirdi. Onun temel g├Âr├╝┼člerinden ├žo─ču pop├╝lerle┼čti; kuramlar─▒na ait “anal-tak─▒nt─▒l─▒”, “fallik sembol” ya da “penis hasedi” gibi ├že┼čitli terimler g├╝ndelik dile yerle┼čti. Freud son derece ilgin├ž bir fig├╝r olarak, hi├ž ku┼čkusuz, 19. ve 20. y├╝zy─▒llar─▒n en b├╝y├╝k d├╝┼č├╝n├╝rlerinden biriydi. Ki┼čilik geli┼čimi, zihin sa─čl─▒─č─▒ ve hastal─▒─č─▒ hakk─▒nda son derece tart─▒┼čmal─▒ bir kuram, hatta kuramlar geli┼čtirdi.

Freud kuram─▒ – temeller Freud kuramlar─▒nda birtak─▒m varsay─▒mlar mevcuttur:

ÔÇó Davran─▒┼č g├╝├žl├╝ ve genellikle bilin├žd─▒┼č─▒ d├╝rt├╝ler, g├╝d├╝ler ve gereksinimler aras─▒ndaki sava┼člar─▒n ve uzla┼čmalar─▒n bir sonucudur.

ÔÇó Davran─▒┼č bir g├╝d├╝y├╝ ├žok ince ya da ├╝st├╝ ├Ârt├╝l├╝ ┼čekilde yans─▒tabilir.

ÔÇó Ayn─▒ davran─▒┼č farkl─▒ zamanlarda ya da farkl─▒ insanlarda farkl─▒ g├╝d├╝leri yans─▒t─▒yor olabilir.

ÔÇó ─░nsanlar kendilerini belli bir davran─▒┼ča y├Ânlendiren g├╝├žlerin ve onlar─▒ g├╝den ├žat─▒┼čmalar─▒n az ├žok fark─▒nda olabilirler.

ÔÇó Davran─▒┼č bir enerji sistemi taraf─▒ndan y├Ânetilir ve herhangi bir zamanda g├Ârece sabit bir enerji mevcuttur.

ÔÇó Davran─▒┼č─▒n hedefi hazd─▒r (gerilimin azalt─▒lmas─▒, enerjinin serbest b─▒rak─▒lmas─▒) – haz ilkesi.

ÔÇó insanlar ├Âncelikle cinsel ve sald─▒rgan i├žg├╝d├╝ler taraf─▒ndan y├Ânetilirler.

ÔÇó Bu g├╝d├╝lerin ifade edilmesi, toplumun talepleriyle ├žat─▒┼čabilir – bu durumda s├Âz konusu g├╝d├╝lerin doyurulmas─▒ i├žin a├ž─▒─ča ├ž─▒kacak enerji ba┼čka yollardan a├ž─▒─ča vurulmak zorunda kal─▒r.

ÔÇó Hem ya┼čam (eros) hem de ├Âl├╝m (thanatos) i├žg├╝d├╝s├╝ vard─▒r.

Psikoseks├╝el kuram─▒ a├ž─▒klamaya ge├žmeden ├Ânce s├Âylenmesi gereken iki ┼čey var: ─░lki, insanlarda ├╝├ž fark─▒ndal─▒k d├╝zeyi s├Âz konusudur:

bilin├ž (neyin fark─▒nda oldu─čumuz),

├Ân-bilin├ž (dikkatimizi verirsek neyin fark─▒nda olabilece─čimiz)

bilin├žd─▒┼č─▒ (ayr─▒cal─▒kl─▒ durumlar d─▒┼č─▒nda fark─▒nda olamayaca─č─▒m─▒z ┼čeylerle ilgili). Terapi, s─▒kl─▒kla ve kesinlikle bilin├žd─▒┼čm─▒ bilince ta┼č─▒may─▒ hedefler.

─░lginizi ├çekebilir:   ─░├žimiz hep ├žocuk, A┼č─▒r─▒ m├╝kemmeliyet├ži ebeveyn

─░kincisi, ki┼čili─čin bir yap─▒s─▒ vard─▒r. Bu da ├╝├ž ┼čeyin sonucudur: ki┼čili─čin biyolojik temeli olan bilin├žsiz ve her daim mevcut id; ya┼čam─▒n ilk y─▒l─▒ geli┼čen ve ki┼čili─čin psikolojik y├Âneticisi olan k─▒smen bilin├žli ego; 3 ya┼č─▒ndan 5 ya┼č─▒na kadar geli┼čen ve ki┼čili─čin toplumsal ve ahlaki bile┼čeni olan s├╝perego.

Freud’un psikoseks├╝el evreler kuram─▒, her biri hazz─▒n birincil sesine kar┼č─▒l─▒k gelen belli bir erotojen b├Âlgeyle tamamlanan d├Ârt evreden s├Âz eder: oral, anal, fallik ve genital.

Kurama g├Âre, eri┼čkin ki┼čili─čin merkezinde bir evreden sonrakine ta┼č─▒nan sorunlar yer al─▒r. E─čer ki┼či bir durumdan herhangi bir kriz, saplant─▒ ya da regresyon olmaks─▒z─▒n ge├žerse, bu evreler eri┼čkinlikte ki┼čili─činde iz b─▒rakmaz ya da onu etkilemez. Ancak, bu evrelerden kaynaklanan sorunlar ki┼činin ya┼čam─▒nda iz b─▒rak─▒r, onu etkiler ya da bi├žimlendirir. Dolay─▒s─▒yla, ├žocukluk deneyimlerinden kaynaklanan eri┼čkin ki┼čilik ├Âzelliklerinden s├Âz edilir. Dahas─▒, ayn─▒ soruna tepki olarak z─▒t kal─▒plar g├Âr├╝lebilir.

├ľ─črenme

Freudcu ki┼čilik kuram─▒ hepimizin bu evrelerden ge├žti─čini ve bunlar─▒n ya┼čam─▒m─▒z─▒n geri kalan─▒nda bizi belirleyebilece─čini ve hatta belirledi─čini ├Âne s├╝rer. Kuram─▒n kalbinde bu fikir yatar. B├Âylece, biyopsikologlar d─▒┼čad├Ân├╝kl├╝k ve i├žed├Ân├╝kl├╝k gibi ki┼čilik ├Âzelliklerinin fizyolojik s├╝re├žlerle belirlendi─čini d├╝┼č├╝n├╝rken, Freudcular ki┼čisel geli┼čimin, b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de unutulmu┼č ilk ├žocukluk deneyimlerinden kaynakland─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rer. Yani, kuramsal ve belki de bir miktar etik d─▒┼č─▒ olarak, bir ├žocu─čun ki┼čili─čini ona ilk ├žocukluk d├Âneminde yapt─▒klar─▒n─▒zla ┼čekillendirebilirsiniz.

Oral d├Ânem

llk evre olan oral evre, yakla┼č─▒k 18 ay s├╝rer. Kritik konu beslenme, erojen b├Âlge ise a─č─▒z, dudaklar ve dildir. Mesele hem s─▒v─▒lardan kesilip kat─▒lara ge├žmek, hem de di┼člerin ├ž─▒kmas─▒yla ─▒s─▒rmakt─▒r.Dolay─▒s─▒yla, bu evrede sorun ya┼čam─▒┼č ├žocuklar, oral ki┼čilik geli┼čtirirler. ├ç├╝nk├╝ s├╝tten erken ya da ├žok ge├ž kesilmi┼čler ya da oral yoksunluk ya da a┼č─▒r─▒ d├╝┼čk├╝nl├╝k ├žekmi┼člerdir. Eri┼čkinlerin bir├žok eylemi son derece oraldir: yemek, i├žmek, ├Âpmek, konu┼čmak, sigara i├žmek, ├ži─čnemek. Kurama g├Âre, yoksun oral k├Ât├╝mser tip a─čz─▒n─▒ bir ceza arac─▒ olarak kullan─▒r. Son derece sarkastik olabilir ve avukatl─▒k ya da di┼č hekimli─či gibi a─č─▒zla ilgili meslekler se├žebilir. Kimi yemekle ilgili tuhaf al─▒┼čkanl─▒klar─▒ olan, kimi de i├žki yasaklar─▒n─▒ destekleyen biri olabilir. Dil kullan─▒m─▒na a┼č─▒r─▒ ├Âzen g├Âsteren, t─▒rnak yiyen, kalem arkas─▒ kemiren tiplere d├Ân├╝┼čebilir. Baz─▒ Orak.ula filmlerinden ho┼članan ya da vejetaryenli─čin erdemlerini savunan bir tip de olabilirler.

─░lginizi ├çekebilir:   S├╝peregomuz ├žocukluk y─▒llar─▒nda nas─▒l ┼čekillenir

├ľte yandan, ho┼čg├Âr├╝l├╝ oral iyimser tipler ┼čeker, ┼čarap ya da yemek konusunda uzmanl─▒k geli┼čtirebilir ya da ┼čakac─▒ karakterde bir insan olabilirler. Sigara i├žmeye; vurmal─▒ ├žalg─▒lar de─čil de nefesli ├žalg─▒lar ├žalmaya; s─▒cak, s├╝tl├╝ ve hafif i├žeceklere merakl─▒ olabilirler. Dolay─▒s─▒yla, hem oral iyimserler (ho┼čg├Âr├╝l├╝) hem de k├Ât├╝mserler (yoksun) ilk zamanlardaki beslenmeleriyle ilgili sorunlar ya┼čarlar, ancak tarzlar─▒ birbirinden ├žok farkl─▒d─▒r.

Anal d├Ânem

─░kinci evre anal evredir ve ├žat─▒┼čman─▒n kayna─č─▒ tuvalet e─čitimidir. Kontrol esas meseledir: ├çocuk kakas─▒n─▒ yaparak ya da tutarak ebeveynlerini kontrol edebilece─čini, onlar─▒ ho┼čnut edip ├╝zebilece─čini fark eder. Freudcular, bu evrenin daha sonraki d├╝┼čmanca, sadist ve tak─▒nt─▒l─▒ davran─▒┼člarla ilgili oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rler.

Anal ├Âzellikler d├╝zenlilik, cimrilik ve inat├ž─▒l─▒kt─▒r. Zaman, temizlik ve para konusundaki tutumlar─▒n da bu evreyle ba─člant─▒l─▒ ve ili┼čkili oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼čt├╝r. Dolay─▒s─▒yla, anal eliminatif ki┼či c├Âmert, d├╝zensiz ve da─č─▒n─▒kken, anal retantifler ise cimri, titiz ve ├Âzenlidir. Bu tam da k├╝├ž├╝k b├╝rokratlar─▒n, kalite kontrolc├╝lerin, bankerlerin d├╝nyas─▒d─▒r. Bu ba─člamda, pop├╝ler dile ge├žmi┼č anal fiksasyon (saplant─▒) ve anal erotizm gibi terimlerimiz de vard─▒r.

Fallik d├Ânem

Fallik evre ┼ču ├╝nl├╝ ├ľdipus (ve Elektra) kompleksleriyle ay─▒rt edilir. Erojen b├Âlgeler cinsel organlard─▒r ve bu evre iki ya┼č─▒ndan be┼č ya┼č─▒na kadar s├╝rer. Freud bunu nevrozlar─▒n ├žekirde─či olarak g├Âr├╝r. Be┼č ya┼č─▒ndaki bir erkek ├žocu─čun annesine kar┼č─▒ derin bir a┼čk, babas─▒na kar┼č─▒ da nefret duygular─▒ besledi─či farz edilir (bilin├žd─▒┼č─▒). Ancak hi├žbir toplumda enseste ho┼čg├Âr├╝l├╝ bak─▒lmad─▒─č─▒ndan bu had─▒m edilme kompleksine, yani baban─▒n ├žocu─čun k─▒skan├žl─▒─č─▒ndan onu had─▒m etme yoluyla ├Â├ž alaca─č─▒ inanc─▒na yol a├žar, bu da kompleksi ge├žersiz k─▒lar.

Evre, eri┼čkinlikte kibirlilik ya da pervas─▒zl─▒kla ya da bunlar─▒n tersiyle ay─▒rt edilir. Bu ├žat─▒┼čman─▒n tam olarak ├ž├Âz├╝lememesi cinsel ili┼čkilerde a┼č─▒r─▒ serbestli─če ya da namus d├╝┼čk├╝nl├╝─č├╝ne yol a├žabilir. Ki┼čiyi ebeveyn saplant─▒s─▒na ya da devaml─▒ ge├žmi┼če bakmaya y├Ânlendirebilir. Gurur ve ku┼čku, c├╝retUrl─▒k ve utanga├žl─▒k fallik evreyle ilgili ki┼čilik ├Âzellikleridir.

─░lginizi ├çekebilir:   Psikoterapiye Genel Bak─▒┼č

Fallik evreyi eri┼čkinlikte ba┼člay─▒p devam eden gizlilik (latans) evresi ve ard─▒ndan genital evre izler. ├çat─▒┼čma kaynaklar─▒ ├žok ├že┼čitlidir ve hemen herkesin ya┼čad─▒─č─▒ zorluklar─▒n bir├žo─čunu ilgilendirir: sa─čl─▒kl─▒ ili┼čkiler kurmak, i┼če girmek, ya┼čamdan zevk almak. Bunlar tam da Freudcular─▒n uyumlu ve sa─čl─▒kl─▒ savunma mekanizmalar─▒ dedikleri ┼čeyleri bulmakla ilgilidir.

Bir cevap yaz─▒n