15 ubat 2021

Bilime g繹re a覺k olduunuzu nas覺l anlars覺n覺z?

“Ak nedir?” sorusuna yan覺t veren uzmanlar, ak覺n tek bir karakteri olmad覺覺n覺 s繹yl羹yor. Ancak Missouri niversitesi’nden davran覺sal sinirbilimci Dr. Sandra Langeslag, her eyin beyinde balad覺覺n覺belirtiyor:

Pek 癟ok bilim insan覺 farkl覺 ak t羹rleri olduu konusunda hemfikirdir. Ancak 癟oumuz indirgemeciyiz, beyne odaklan覺r覺z. Bu, i癟inde bulunduunuz 癟evrenin veya koullar覺n rol羹 olmad覺覺 anlam覺na gelmez. Ama her ey beyinde balar.

BBC’nin bilim dergisi Science Focus’a konuan psikologlar ve sinirbilimciler, a覺k olan kiilerin v羹cudunda ve 繹zellikle beyninde hangi biyolojik s羹re癟lerin yaand覺覺n覺 anlatt覺.

Buna g繹re pek 癟ok bilim insan覺 ak覺 biyolojik antropolog Dr. Helen Fisher’覺n ortaya koyduu 癟er癟evede ele al覺yor. Bu 癟er癟evede ak覺n 羹癟 bi癟iminin birlikte “romantik ak”覺 oluturduu ifade ediliyor.

Fisher’a g繹re bunlardan ilki ehvet. Bu s羹re癟, 繹strojen ve testosteron gibi cinsiyet hormonlar覺 taraf覺ndan idare ediliyor ve hemen ard覺ndan “癟ekim” geliyor. “Vurulma” diye isimlendirilen bu 癟ekim aamas覺nda arat覺rmac覺lar, “iyi hissettiren kimyasallar” diye bilinen dopamin ve noradrenalinde art覺 g繹zlemlendiini s繹yl羹yor.

Bu s羹re癟te serotonin hormonunda ise d羹羹 g繹zlemlendii belirtiliyor. Serotonin seviyesindeki d羹羹 de genellikle obsesif zihinsel durumlarla ilikilendiriliyor.

Vurulman覺n ard覺ndan, bu 癟er癟evedeki 羹癟羹nc羹 ve son aama geliyor: Balanma. Bu aamada bireyler, uyar覺lma durumundan, sakinlik ve rahatl覺k durumuna ge癟iyor. Langeslag’e g繹re bu, i stresini kanepede dinlenerek atmaya benzetiyor.

“Romantik ak” nas覺l anla覺l覺r?

Uzmanlara g繹re balanma, ak t羹rlerinde muhtemelen en yayg覺n olan覺. Ama ayn覺 zamanda arkadal覺k gibi farkl覺 iliki t羹rlerinde de deneyimleniyor. Sevgi dolu bir arkadal覺k ve romantik ak覺 ay覺rt etmenizi salayacak eyse bu 羹癟 bi癟imin bir araya gelmesi.

Yani bir kiiyi arzuluyor, ona kar覺 癟ekim hissediyor ve onun yan覺nda rahat, g羹vende hissediyorsan覺z bu, romantik ak覺 deneyimlediiniz anlam覺na geliyor.

Davran覺sal sinirbilimci Profes繹r Zoe Donaldson, “Kurduumuz bir癟ok farkl覺 ba t羹r羹yle romantik ak aras覺nda net bir 癟izgi olup olmad覺覺n覺 bilmiyorum. Ancak biriyle cinsel yak覺nl覺k kurma arzusu, kesinlikle bir fakt繹rd羹r” ifadelerini kullan覺yor.

襤lginizi ekebilir:   襤likilerin son obsesyonu ''Sosyal Alerji''

Yine de uzmanlar, ak覺n bu kadar basit ve net kurallardan olumad覺覺n覺 aktar覺yor. rnein Langeslag’e g繹re insanlar a覺k olduklar覺nda genellikle cinsel istek duyuyor. Ama bu istei a覺k olmadan da duymak m羹mk羹n.

Langeslag bir arat覺rmas覺nda, sevginin beyindeki karma覺k iaretlerini bulmak i癟in n繹ro-tarama teknolojisini kullanm覺t覺. Bilim insan覺 o arat覺rmada elde ettii bulgular覺 繹yle a癟覺klad覺:

Farkl覺 ak bi癟imlerinin beyinde farkl覺 sinirsel imzalar覺 vard覺r. Bu formlar覺n her birinde hissediyor, d羹羹n羹yor ve hareket ediyorsunuz. Yani beyninizin t羹m羹 bu 羹癟 s羹rece dahil oluyor ama biraz farkl覺 ekillerde. Ve hen羹z bu farkl覺l覺klar覺n ne olduunu bilmiyoruz.

Herkes balanabilir mi?

Davran覺sal n繹robiyolog Profes繹r Steven Phelps, “Hepimiz balanma yetisine sahibiz” diyor ve ekliyor:

襤nsanlar, g羹venli ve g羹vensiz balanma gibi farkl覺 balanma tarzlar覺na sahiptir. Nevrotiklik gibi kiilik 繹zelliklerinin boyutlar覺 da balanma tarzlar覺yla eleir.

Bilim insanlar覺, bir partnerin dierinden daha fazla a覺k olduunu bildirdii ilikilerde hormonlar覺n da devreye girdiini kefetmiti. 2017’de arat覺rmac覺lar, ilikilerine daha fazla yat覺r覺m yapan partnerlerin t羹k羹r羹羹nde daha y羹ksek seviyede oksitosin bulmutu. 襤likiye daha az yat覺r覺m yapan partnerlerde ise oksitosin seviyesi daha azd覺.

Dier yandan psikologlara g繹re bireylerin kiilik 繹zellikleri de devreye giriyor. Psikolog Profes繹r Saeideh Heshmati, nevrotiklik d羹zeyi y羹ksek bireylerin daha k覺sa ilikiler kurduunu bildiriyor. Ancak nevrotikliin ve uyumluluun, bireylerin sevgiye dair fark覺ndal覺覺n覺 art覺rabileceini ekliyor.

Hayvanlar a覺k olur mu?

襤nsanlar sosyal a癟覺dan tek eli. Yani uzun s羹reli romantik ilikiler kuruyor. Ancak 繹m羹r boyu 癟iftleebilen baz覺 癟ay覺r farelerinin aksine, 繹m羹rlerini nadiren tek bir cinsel partnerle ge癟iriyor.

Bu 繹rnekten de anla覺laca覺 羹zere tek eli bir癟ok hayvan mevcut. Profes繹r Steven Phelps, 繹yle a癟覺kl覺yor:

Partnerlerine bal覺 kalan bir癟ok t羹r var. K覺r farelerinden zehirli kurbaalara ve hatta 癟iklitgiller gibi bal覺k t羹rlerine kadar bir dizi hayvan tek eli. Ve bu davran覺覺 sergileyen daha fazla hayvan覺 incelemek gerek.

Tek eli balanmaylaak dolu bir ilikiyi s羹rd羹rme aras覺ndaki farksa incelikli. Ve t羹rler aras覺nda o kadar yayg覺n da deil. “Balanma, bir癟ok t羹rdebiyolojikbir s羹re癟tir” diyen Phelps, 繹yle devam ediyor:

Bu biyolojik s羹re癟, partnerini neelendirme ve ona ac覺 vermekten ka癟覺nma eylemlerini i癟erir. Bence bizde farkl覺 olan ey, o kiinin kim olduuna, neyin ac覺, netin mutluluk vereceine dair incelikli bir fikir edinebilme kabiliyeti.

Bir cevap yaz覺n